اروتیک کوسونداها

کوسونداها با چیزی شناخته می‌شوند که تقریباً هیچ قوم دیگری روی زمین نمی‌تواند ادعایش را داشته باشد: زبانی که به هیچ خانواده‌ای تعلق ندارد. زبان کوسوندا که گویشورانش آن را Mihaq می‌نامند، در برابر هرگونه تلاش برای جای دادن آن در خانواده‌های تبتی-برمه‌ای، هندوآریایی، آستروآسیایی یا هر خانواده دیگری مقاومت کرده است. این زبان در میانه نپال قرار دارد و در محاصره زبان‌هایی است که با آن خویشاوندی ندارند، و زبان‌شناسان دهه‌ها به دنبال خویشاوندانش گشته‌اند، بی‌آنکه هیچ‌کدام را یافته باشند. هرچه که باشد، احتمالاً در آن تپه‌ها کهن‌تر از هر زبانی است که امروزه پیرامونش گفته می‌شود. خود این قوم اندک‌شمارند. سرشماری نپال شمارشان را در حد چند صد نفر ثبت می‌کند که در ولسوالی‌های میان‌کوهی غرب و مرکز پراکنده‌اند: دانگ، رولپا، پیوتان، سورخت، گورخا، تاناهون. همسایگانشان آنان را بان راجا، یعنی شاهان جنگل، می‌نامند و روایت شفاهی کوسونداها این عنوان را به همان معنای ظاهری می‌گیرد و نسبشان را به خاندانی سلطنتی می‌رساند که کاخ‌ها را به سوی جنگل ترک کرد.

تا مدت‌ها پس از آغاز قرن بیستم، آنان از راه شکار زندگی می‌کردند نه کشاورزی: پرندگان وحشی و بزمجه‌ها را با کمان و تور می‌گرفتند، یام‌ها را از کف جنگل بیرون می‌آوردند، عسل جمع می‌کردند و بیشترِ آن را در برابر غله، پارچه و آهن با روستاییان یکجانشین معاوضه می‌کردند. در دسته‌های کوچک خانوادگی جابه‌جا می‌شدند، از کشاورزی از روی ترجیح، و نه تنها از روی عادت، دوری می‌کردند و به ندرت با افرادی بیرون از گروه خود ازدواج می‌کردند. این وضع در دوره‌ای که هنوز در یاد زندگان است پایان یافت. جنگل پاک‌تراشی شد، زمین به نام کسانی ثبت شد که آن را شخم می‌زدند، و کوسونداها به روستاها پایین آمدند و با خانواده‌های خاس، ماگار و تهارو وصلت کردند. امروز فرم‌های سرشماری آنان را هندو ثبت می‌کنند و رویه‌های خانگی‌شان در کنار آیین‌های کهن‌تری جریان دارد که معطوف به جنگل و شکارند. دولت آنان را در شمار در معرض خطرترین ملیت‌های بومی خود فهرست کرده است.

زبان نخستین چیزی بود که از دست رفت. کودکان با زبان نپالی بزرگ شدند و تا دهه 2000 تسلط بر زبان به چند سالخورده محدود شده بود، و به همین دلیل دستور زبان کوسوندای David Watters که با همکاری آنان تدوین شده، بیشتر به یک عملیات نجات می‌ماند تا یک بررسی توصیفی. آخرین گویشور کاملاً مسلط، Gyani Maiya Sen Kusunda، در سال 2020 درگذشت. خواهرش از آن زمان در دانگ برای جوانان کوسوندا که بی‌آنکه حتی یک واژه از آن را بدانند بزرگ شده‌اند کلاس‌هایی برگزار کرده و در این کار از ضبط‌ها و فهرست‌های واژگان بهره می‌گیرد. هیچ‌یک از دست‌اندرکاران وانمود نمی‌کند که این کار زبان مادری را بازمی‌گرداند. اما این کار به این معناست که زبان به دیگران سپرده می‌شود، نه آنکه بایگانی شود، و برای زبانی که هیچ خویشاوندی ندارد، تمام استدلال همین است.