اروتیک کپوسو

کپوسو که به آن‌ها اکپوسو یا ایکپوسو هم گفته می‌شود، در امتداد تپه‌های جنگلی و دره‌های پرشیب استان فلاتو در توگو زندگی می‌کنند و جامعه کوچک‌تری از آن‌ها نیز از آن سوی مرز تا شرق غنا گسترش یافته است. سرزمین آنان همان سرزمینی است که خودشان را شکل داده است: فلات اکپوسو به‌ناگهان از دشت‌های اطراف برمی‌خیزد، به معیار غرب آفریقا خنک و مرطوب است و با دره‌ها و آبراهه‌ها به جیب‌هایی تقسیم شده است. همین ناهمواری است که کپوسو را هنوز به‌عنوان مردمی متمایز باقی گذاشته است. تپه‌ها در قرن هجدهم و نوزدهم آنان را از یورش‌های برده‌گیری که دشت‌های پایین را تهی کرد پناه دادند، و جامعه در روستاهای کشاورزی‌ای که در دامنه‌ها جای گرفته‌اند ساکن شد و کاکائو، قهوه، ذرت و یام را در خاک‌هایی کشت می‌کند که ارتفاع آن را حاصلخیز نگه می‌دارد.

زبانشان که آن را ایکپوسو می‌نامند، به شاخه‌ای کوچک و کمتر شناخته‌شده از زبان‌های کوا موسوم به زبان‌های کوهستانی غنا-توگو تعلق دارد؛ گاه در ادبیات قدیمی‌تر با برچسب‌های «توگوی مرکزی» یا «بازمانده توگو» نیز خوانده می‌شود، نامی که حدس زبان‌شناسان را در خود دارد که این زبان‌ها بازمانده لایه‌ای کهن‌تر از آفریقای غربی‌اند که زبان‌های شناخته‌شده‌تر آکان و اوه بعدها بر آن گسترش یافتند. ایکپوسو دو گویش اصلی دارد: اووی در شمال و لیتیمه در جنوب، که چنان متمایزند که گویشوران بی‌درنگ تفاوت را تشخیص می‌دهند. بیشتر کپوسوهای امروزی به زبان اوه، زبان میانجی منطقه، مسلط‌اند و گویشوران تحصیل‌کرده به فرانسوی نیز تسلط دارند؛ با این همه زبان در خانه و بازار پابرجاست و بی‌هیچ دغدغه‌ای به کودکان منتقل می‌شود.

مسیحیت کاتولیک دین غالب است، میراث فعالیت‌های مبلغان آلمانی و بعدها فرانسوی در دوران استعمار، و در کنار آیین‌های کهن‌تری قرار دارد که ناپدید نشده‌اند بلکه لحنی آرام‌تر یافته‌اند. به‌ویژه مراسم تشییع جنازه همچنان آیین‌هایی پیچیده و چندروزه‌اند که دیاسپورا را به وطن بازمی‌گردانند و بیش از هر مراسم یکشنبه کلیسا از زندگی اجتماعی کپوسو می‌گویند. نسب اهمیت دارد. روستای مبدأ هم اهمیت دارد، حتی برای کسانی که مدت‌هاست به لومه یا آکرا یا دورتر رفته‌اند. جشن سالانه یام اوفازو که برای برداشت محصول جدید برگزار می‌شود، آشکارترین رویداد جمعی است؛ لحظه‌ای که رؤسا، بزرگان و خویشان بازگشته گرد هم می‌آیند و تقویم سال کشاورزی به‌طور عمومی بسته و دوباره گشوده می‌شود.