اروتیک تورکانا

ترکاناها دامدارانی در شمال‌غرب خشک کنیا هستند و هویتشان به یکی از سخت‌ترین محیط‌های مسکونی شرق آفریقا پیوند خورده است، یعنی بوته‌زارها و دشت‌های گدازه‌ای اطراف دریاچه ترکانا که بارندگی در آن نامطمئن است و در طول تاریخ، تحرک در آن بیش از یک‌جانشینی ثمربخش بوده است. شمار آنان چیزی بیش از یک میلیون نفر است و گله، شامل شتر، بز، گوسفند، الاغ و حیوان پرمنزلت، یعنی گاو، مرکز عملی و نمادین زندگی است. ثروت با دام سنجیده می‌شود، ازدواج‌ها بر پایه دام مذاکره می‌شوند و ریتم سال از آنچه چراگاه و آب برای حیوانات فراهم می‌کند پیروی می‌کند.

زبان آنان، ترکانا، به شاخه نیلوتیک شرقی تعلق دارد و خویشاوند نزدیک زبان‌های کاراموجونگ، تسو و توپوسا در آن سوی مرزهای اوگاندا و سودان جنوبی است. این اقوام گاهی به‌طور جمعی اقوام آتکر نامیده می‌شوند و تبار مشترک نسبتاً جدیدی دارند که بزرگان هنوز آن را از طریق تاریخ شفاهی دنبال می‌کنند. ترکاناها در چند سده اخیر از اوگاندای کنونی به سرزمین فعلی خود مهاجرت کردند، ساکنان پیشین را جابه‌جا کردند یا در خود جذب کردند، و خاطره این حرکت به سوی جنوب و شرق در نسب‌نامه‌های طایفه‌ای و در نام‌های سرزمینی حفظ شده است.

مسیحیت کاتولیک از طریق هیئت‌های مبلغ در قرن بیستم وارد شد و امروز، غالباً به‌شکلی آزاد، با آیین‌های کهن‌تر هم‌زیستی دارد: خالقی به نام Akuj که با آسمان و باران مرتبط است، فال‌گیرانی (emuron) که روده‌ها و صندل‌هایی را که بر زمین پرتاب می‌شوند می‌خوانند، و آیین‌های پیوسته به تشرف گروه‌های سنی که هنوز زندگی اجتماعی مردان را سامان می‌دهند. مرد از طبقات نسلی می‌گذرد، یعنی سنگ‌ها و پلنگ‌ها به‌نوبت، و گروهی که در آن آیین تشرف می‌یابد تعیین می‌کند که در تمام عمر با چه کسانی غذا بخورد، در کنار چه کسانی بجنگد و در برابر چه کسانی سر فرود آورد. جایگاه و کار زنان حول خانوار و دام‌های کوچک سازمان یافته است، و گردنبندهای مهره‌ای پرکاری که بر گردن زن شوهردار روی هم انباشته می‌شوند تنها زینت نیستند، بلکه دفتر حساب عمومی جایگاه او هستند.

لبه‌های سخت‌تر زندگی ترکانا واقعی‌اند و ذکرشان شایسته است: یورش برای غارت گله‌های گاو در آن سوی مرزها با پوکوت‌ها، سامبوروها و توپوساها نسل‌هاست که بی‌وقفه ادامه داشته و اکنون با سلاح‌های خودکار و خشکسالی‌هایی که گله‌داران را به چراگاه‌های مورد مناقشه می‌رانند تشدید شده است. کشف نفت در شهرستان ترکانا از سال 2012 و پرسش پایدار درباره آنچه منطقه به دولت کنیا بدهکار است و آنچه از آن طلبکار است، این گوشه دورافتادهٔ کشور را به‌تازگی در کانون سیاست آن قرار داده است.