اروتیک سونینکه

سونینکه‌ها خود را به امپراتوری غنا نسبت می‌دهند، نخستین دولت بزرگ ساحل، که از حدود قرن چهارم تا قرن سیزدهم در منطقه‌ای شکوفا بود که امروز جنوب‌شرقی موریتانی و غرب مالی را دربر می‌گیرد. این خاطره انتزاعی نیست. شیوه فهم جوامع سونینکه از خودشان را شکل می‌دهد: به عنوان بنیان‌گذاران تجارت فرا‌صحرایی، و مردمی که نخستین بار طلا و نمک را در اقتصادی سازمان دادند که دریای مدیترانه قرون وسطا را به سوی ساحل کشاند. وقتی امپراتوری از هم پاشید، مردمانش پراکنده شدند، و این پراکندگی واقعیت تعیین‌کننده زندگی امروز سونینکه‌هاست. آنان در همه‌جای امتداد رود سنگال علیا (در مالی، موریتانی، سنگال، گامبیا) حضور دارند، و همچنین در پاریس، باماکو، داکار و ده‌ها شهر معدنی و ساختمانی در مرکز آفریقا. پراکندگی همان فرهنگ است.

زبانشان، سونینکه‌ای، در شاخه شمال‌غربی زبان‌های ماندِ جای دارد، در کنار بامبارا و ماندینکا، هرچند آنقدر زود از آن جدا شد که یک گوینده بامبارا و یک گوینده سونینکه به آسانی یکدیگر را نمی‌فهمند. اسلام زودتر از بیشتر مردمان غرب آفریقا به آنان رسید (طبقه حاکم غنای باستان در قرن یازدهم مسلمان شد)، و عمل سنی، بیشتر بر مذهب مالکی، اکنون در زندگی روزمره بافته شده است و نه به عنوان حوزه‌ای جدا از دین. روحانیون سونینکه، یعنی مودینو، از بزرگ‌ترین عالمان اسلامی سفرکرده در سودان غربی بودند، و آن سنت علمی هنوز به این جامعه وزنه‌ای ویژه در امور دینی در سراسر منطقه می‌بخشد.

جامعه سونینکه طبقه‌بندی موروثی‌ای را حفظ کرده که انسان‌شناسان آن را شبیه نظام طبقاتی توصیف می‌کنند: اشراف، گروه‌های صنعتگر (آهنگران، چرم‌سازان، گریوها)، و نوادگان بردگان. حراطین که اغلب در موریتانی با سونینکه‌ها یا در کنار آنان گروه‌بندی می‌شوند، نوادگان مردمان سیاه‌پوست پیشین بردگان در درون جامعه عرب‌بربر هستند، و رابطه‌شان با هویت سونینکه اصلی مورد مناقشه و بار سیاسی است: بردگی تنها در سال ۱۹۸۱ در موریتانی به‌طور قانونی لغو شد و بازمانده‌های اجتماعی آن هنوز محل بحث است. در میان خود سونینکه‌ها، عمل مهاجرت طولانی کارگری مردان قرن‌هاست رایج است و پیش از اقتصادهای استعماری وجود داشته است؛ و این امر نهاد روستایی کافو را پدید آورده است، یک انجمن کمک متقابل که حواله‌های پولی را برای مساجد، چاه‌ها و مدارس در زادگاه گرد می‌آورد. مردی سونینکه که در ایل‌دفرانس در ساختمان‌سازی کار می‌کند و پول به روستایی نزدیک کایس می‌فرستد، در چیزی مشارکت دارد که دست‌کم دویست سال است قابل شناخت است.