اروتیک بوزو

قوم بوزو مردمان رودخانه‌ای دلتای داخلی نیجر هستند، دلتایی که پهنه‌ی طولانی‌ای از دشت سیلابی و آبراه‌های متغیر است و تقریباً میان سگو و تیمبوکتو در مرکز مالی امتداد دارد. شهرت آنان، حتی نزد همسایگانشان، بر آب بنا شده است: آنان ماهیگیرانی‌اند که سیلاب سالانه‌ی رود نیجر را می‌خوانند، همان‌طور که کشاورزان جاهای دیگر خاک را می‌خوانند. هنگامی که رود در اواخر تابستان بالا می‌آید و دلتا را به دریای داخلی موقتی بدل می‌کند، خانواده‌های بوزو همراه آن جابه‌جا می‌شوند و با قایق‌های باریک تخته‌ای و کانوهایی که با چوب هدایت می‌شوند کار می‌کنند؛ و هنگامی که آب عقب می‌نشیند، ماهیانی را که در برکه‌های رو به کوچک شدن گیر افتاده‌اند برداشت می‌کنند. این ریتم (سیلاب، پراکندگی، عقب‌نشینی، تمرکز) قرن‌هاست که استقرار، رژیم غذایی، ازدواج و کار را شکل داده است.

زبان آنان به شاخه‌ی ماندی از خانواده‌ی نیجر-کنگو تعلق دارد و بدین ترتیب آنان را در همان خانواده‌ی گسترده‌ای قرار می‌دهد که بامبارا، سونینکه و ماندینکا در آن جای دارند؛ هرچند خود زبان بوزو از درون آن‌قدر متنوع است که زبان‌شناسان معمولاً آن را خوشه‌ای کوچک از زبان‌های خویشاوند می‌دانند نه یک زبان واحد یکدست. تیه‌یاخو، جِناما، تیما سِوِه و سوروگاما تقسیمات اصلی‌اند که هرکدام به بخش خاصی از رود پیوند دارند. بیشتر بوزوها مسلمان‌اند و نسل‌هاست که چنین‌اند، اما دین عملی دلتا لایه‌ای کهن‌تر دارد: ارواح رود، پیمان‌های نیاکانی و متخصصان آیینی که با خطرات آب ژرف و ماهیان خطرناک سروکار دارند. اسلام تقویم و آیین‌های تدفین را فراهم می‌کند؛ رود هنوز آداب خاص خود را دارد.

بوزوها پیوند دیرینه‌ای با جِنِه، شهر خشتی‌ای که مسجد بزرگش بر جزیره‌ای در دلتا قرار دارد، ادعا می‌کنند و سنت شفاهی اغلب آنان را از بنیان‌گذاران این مکان می‌داند. رابطه‌ی آنان با قوم‌های همسایه، یعنی بامبارا، سونغای، فولانی و دوگون، را نهاد مشهور مالیایی سینانکویا تنظیم می‌کند؛ نظامی از اتحادهای خویشاوندی شوخ‌طبعانه که شوخی آیینی میان گروه‌های مشخص را مجاز می‌شمارد و، مهم‌تر از آن، آنان را موظف می‌کند صلح را حفظ کنند و میزبانی کنند. به‌ویژه با دوگون‌ها، بوزوها خویشاوندی ژرفی دارند که هر دو قوم آن را جدی می‌گیرند.

آنچه بیگانگان معمولاً از آن غافل می‌مانند این است که این کار چقدر تخصصی است. ماهیگیر بوزو فقط کسی نیست که ماهی بگیرد؛ فنون آن، از راندن دسته‌جمعی ماهی به سوی تور و بندهای ماهیگیری در عرض آبراه‌های باریک‌شونده گرفته تا اردوگاه‌های فصلی دور از روستاهای زادگاه، دانشی موروثی است، و حق ماهیگیری در آب‌های مشخص مسئله‌ای از حقوق عرفی است که به همان دقتی پیگیری می‌شود که حق مالکیت زمین در جاهای دیگر.