اروتیک آگاوه

آگاوه یکی از واحدهای سیاسی اوئه در جنوب شرقی غناست. آنان مردمی رودنشین‌اند و آنچه ایشان را متمایز می‌کند کمتر زبانی خاص است و بیشتر یک نظام رهبری سنتی، پهنه‌ای از زمین و تاریخی مشترک. آنان در پایین‌دست ولتا، در ناحیه تونگوی جنوبی از استان ولتا زندگی می‌کنند، ناحیه‌ای که بزرگراه اصلی آکرا به مرز توگو در آن از رودخانه عبور می‌کند. سرزمین اوئه هرگز یک پادشاهی واحد نبوده است. این سرزمین مجموعه‌ای از واحدهای سیاسی مستقل است که هر یک dukɔ نامیده می‌شود و هر کدام رئیس عالی، تخت‌های سنتی و ریش‌سفیدان خاص خود را دارد. آگاوه یکی از آن‌هاست، بنابراین فردی از این منطقه، بسته به گستره دیدگاه، هم اوئه است و هم آگاوه. زبان ایشان اوئه تونگو است. اوئه به خوشه زبان‌های گبه تعلق دارد که از شرق غنا از راه توگو و بنین تا نیجریه در امتداد ساحل کشیده شده است. اوئه نوشتاری معیار در قرن نوزدهم زیر نظر مبلغان آلمانی شکل گرفت که عمدتاً بر پایه انلو، گویش ساحلی جنوب‌شرقی، کار می‌کردند. در نتیجه، گویشوران تونگو شکلی را می‌خوانند و می‌نویسند که به زبان خودشان نزدیک است اما با آن یکی نیست. به سمت دهانه رود زبان کاملاً تغییر می‌کند: مردم آدا به دانگمه سخن می‌گویند که تنها در خانواده کلی کوا با اوئه مشترک است.

روایت‌های شفاهی اوئه بسیاری از واحدهای سیاسی جنوبی را به پراکندگی‌ای از نوتسیه، واقع در توگوی امروز، بازمی‌گردانند. پادشاه آن، آگوکولی، هنوز به عنوان یک ستمگر و دلیل ترک نیاکان به یاد آورده می‌شود. نقطه عطف جدیدتر از بالادست آمد. سد آکوسومبو که در اواسط دهه 1960 تکمیل شد به سیلاب‌های فصلی‌ای که کشاورزی و ماهیگیری را در پایین‌دست ولتا سامان می‌داد پایان داد. جوامع پایین‌دست سد در دهه‌های پس از آن همواره در حال سازگاری با صید کم‌تر، کانال‌های انباشته از علف هرز و رودی بوده‌اند که دیگر آن‌گونه که سالخوردگان به یاد دارند طغیان نمی‌کند. مسیحیت در اینجا دین اکثریت است، همان‌گونه که در سراسر جنوب سرزمین اوئه چنین است. این دین جای آیین کهن را نگرفته، بلکه در کنار آن جا باز کرده است. زیارتگاه‌ها، تخت‌های نیاکان و دیدار با فالگیران افا همراه با عضویت در کلیسا ادامه دارند. مراسم تدفین از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های اجتماعی است و خویشاوندانی را که به شهرها رفته‌اند به خانه بازمی‌گرداند. رهبری سنتی خود را در دزاووو، جشنواره آگاوه، آشکارا به نمایش می‌گذارد، آنگاه که رؤسا و ریش‌سفیدان در لباس رسمی پیش روی مردمشان ظاهر می‌شوند.