اروتیک خوارشی‌ها

خوارشی‌ها یکی از مجموعه‌ای از ملت‌های بسیار کوچک‌اند که در گوشهٔ غربی داغستان، در بخش تسومادینسکی، جای گرفته‌اند؛ جایی که دره‌هایی که به آندی کویسو می‌ریزند آن‌قدر پرشیب‌اند که روستاهایی که چند ساعت با هم فاصله دارند به زبان‌هایی سخن می‌گویند که برای گفت‌وگو با یکدیگر به کارشان نمی‌آید. نخستین نکتهٔ قابل توجه این است که زبان خوارشی گویشی از زبان آوار نیست. این زبان به شاخهٔ تسزی از زبان‌های قفقازی شمال‌شرقی تعلق دارد، در کنار تسز، هینوخ، بژتا و هونزیب، و ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ این زبان‌ها را دارد: مجموعهٔ پرشماری از همخوان‌های چاکنایی و حلقی، نظام طبقات اسمی، و حالت‌هایی که نه تنها جای یک چیز را مشخص می‌کنند، بلکه نشان می‌دهند که آن چیز روی، درون، زیر یا پشت چیز دیگری است. هیچ‌کس آن را نمی‌نویسد. کودکان در خانه به خوارشی سخن می‌گویند، به زبان آوار درس می‌خوانند و بیرون از مرزهای جمهوری از روسی استفاده می‌کنند. از آنجا که سرشماری مدت‌هاست آوار را به‌عنوان گزینه‌ای که باید علامت زد پیش می‌نهد، شمار رسمی کسانی که خود را خوارشی معرفی می‌کنند به‌سختی به صدها نفر می‌رسد، در حالی که خود زبان چند هزار گوینده دارد، در روستای خوارشی و در سکونتگاه‌های اینخوکواری، که گفتارشان آن‌قدر متفاوت است که متخصصان بر سر اینکه آیا باید آن را زبانی جداگانه نامید بحث می‌کنند.

اسلام در طول قرن‌ها از دشت‌ها به این دره‌ها راه یافت و ریشه‌ای محکم دواند: سنی، در فقه شافعی، همراه با سلسله‌های صوفیانهٔ نقشبندی که زندگی دینی را در سراسر داغستان شکل دادند. این دین در کنار عادت، یعنی قانون عرفی جماعت روستا، جریان دارد که به امور چراگاه، آب و شکایت‌ها می‌پردازد، و نیز در کنار گروه خویشاوندی پدرتبار که به هر کس می‌گوید چه کسانی موظف به یاری‌اش هستند. خوارشی‌ها سدهٔ نوزدهم را در درون امامت شامل و جنگ طولانی‌ای که به آن پایان داد گذراندند، سپس اشتراکی‌سازی، و سپس جابه‌جایی‌ها: در 1944، هنگامی که چچن‌ها تبعید شدند، جماعت‌های کوهستانی داغستان به روستاهای خالی‌شدهٔ پایین منتقل شدند و پس از 1957 دوباره به بالا بازگردانده شدند، یعنی دو بار کنده شدن از خانه در سیزده سال. با این همه، خانواده‌ها همچنان به پایین می‌رفتند، به خاساویورت و کیزیلیورت، جایی که زمین هموار است و کار هست. روستاهای بلند هنوز برجایند: خانه‌های سنگی چنان روی هم چیده شده‌اند که بام مسطح یک خانواده حیاط خانوادهٔ بالایی است، پلکان‌های زراعی در شیب‌هایی کنده شده‌اند که تا کشت‌شدنشان را نبینی ناممکن به نظر می‌رسند، گوسفندان به چراگاه زمستانی برده و در بهار بازگردانده می‌شوند، و گردنه‌ها ماه‌ها زیر برف بسته می‌مانند. نخستین دستور زبان کامل این زبان در 2009 منتشر شد، به قلم زبان‌شناسی از خود این جامعه، و این خلاصهٔ منصفانه‌ای از جایگاه خوارشی‌هاست: مردمی که اسناد اداری مدام آنان را زیر نام دیگری ثبت می‌کنند و اکنون نام خود را به ثبت می‌رسانند.