اروتیک هونزیب‌ها

هونزیب‌ها ملتی به اندازهٔ یک روستاست. شاید هزار یا دو هزار نفر، که بیشترشان در گنوخ ریشه دارند؛ سکونتگاهی در بلندای جنوب‌غربیِ داغستان، جایی که بخش روسیِ قفقاز بزرگ به مرز گرجستان می‌رسد. آن‌ها را در سرشماری روسیه نخواهید یافت، زیرا هونزیبی هرگز در آنجا ملیت رسمی نبوده است: آن‌ها جزو آوارها حساب می‌شوند، همراه با چهار قوم کوچک دیگری که با ایشان در یک شاخهٔ زبانی مشترک‌اند. پس هر رقم جمعیتی که می‌بینید برآورد کسی است. آنچه آن‌ها را کنار هم نگه می‌دارد یک مقولهٔ دولتی نیست، بلکه زبان است که متعلق به هیچ قوم دیگری نیست. هونزیبی یکی از زبان‌های تسیکی است، شاخه‌ای از شمال‌شرقی قفقاز، و نزدیک‌ترین خویشاوندش بزتایی است که در جامعهٔ همسایه گفتگو می‌شود. هیچ‌کدام به معنای جاافتادهٔ کلمه زبان نوشتاری نبوده‌اند. کودکان آواری و روسی را در مدرسه یاد می‌گیرند، پس یک بزرگسال هونزیبی معمولاً در طول یک روز میان سه یا چهار زبان جابه‌جا می‌شود، و زبانی که در خانه حرف زده می‌شود همان است که پشتش هیچ کتاب درسی نیست.

دستور زبان از هر معیاری دشوار است: پنج طبقهٔ اسمی، نشانگذاری حالت ارگاتیو، و نظام حالت‌های مکانی آنقدر پیچیده که نه‌تنها محل قرارگرفتن چیزی، بلکه نوع سطح یا ظرفی را که آن چیز نسبت به آن قرار دارد مشخص می‌کند. بیشتر آنچه بیرونی‌ها از این زبان می‌دانند از یک توصیف مفصل واحد می‌آید که در دههٔ ۱۹۹۰ توسط زبان‌شناس هلندی هلما ون دن برگ منتشر شد. زندگی در گنوخ مدت‌هاست بر پایهٔ گوسفند، گاو، و مزارع باریکِ پلکانی جو و سیب‌زمینی در ارتفاعی می‌گذرد که کمتر چیزی در آن رشد می‌کند. پیش از آنکه رژیم مرزی شوروی سخت‌گیر شود، گله‌ها در سوی گرجی زمستان را می‌گذراندند و خانواده‌ها روابط کاری خود را در آن سوی کوهستان حفظ می‌کردند؛ آن رفت‌وآمد متوقف شد و دره به سوی داغستان درون‌گرا شد. اسلام در اینجا سنی و بر مذهب شافعی است و دیر رسید، قرن‌ها پس از آنکه ساحل خزر به اسلام گرویده بود، و بر آیین‌های تقویمیِ کهن‌ترِ مرتبط با ذوب برف، کشت و آب‌وهوا نشست. برنامه‌های بازسکونت‌دهیِ قرن بیستم خانواده‌های کوهستانی را به دشت‌های داغستان کوچاند، و اکنون جمعیتی هونزیبی بسیار دور از کوه زندگی می‌کند، جایی که زبان سریع‌تر از همه رو به تحلیل است. این روستا زبان را زنده نگه داشته است، نه با هیچ تدبیر آگاهانه‌ای، بلکه با انزوا و جمعیت اندک، که بیش از آنکه راهبرد باشد، مهلتی موقت است. مهاجرت به بیرون، نه سیاست، است که این مسئله را تعیین خواهد کرد.