اروتیک گباگی

قوم Gbagyi، که گاهی Gwari نوشته می‌شود (نامی که همسایگان بر آنان نهادند و اکنون در برخی بافت‌ها با اکراه پذیرفته شده است)، بومیان کمربند میانیِ پوشیده از تخته‌سنگ‌های گرانیتی پیرامون آنچه امروز ابوجا نامیده می‌شود هستند. هنگامی که حکومت نظامی نیجریه در دهه 1970 این محل را برای پایتخت فدرال جدید برگزید، سرزمین Gbagyi پاکسازی شد و روستاهای Gbagyi به تپه‌های اطراف در ایالت‌های Niger، Kaduna، Nasarawa و Kogi رانده شدند. این سلب مالکیت آن‌قدر تازه است که هنوز شیوه سخن‌گفتن این جامعه از خودش را شکل می‌دهد: مردمی که سرزمینشان به مرکز نمادین دولت نیجریه تبدیل شد، در حالی که خودشان به حاشیه آن رانده شدند.

زبان آنان، Gbagyi، به شاخه Nupoid از خانواده Benue-Congo در درون خانوادهٔ بزرگ‌تر Niger-Congo تعلق دارد و به این ترتیب آنان را از نظر زبانی با اقوام Nupe و Gwandara پیوند می‌دهد، نه با هوساها که مدت‌ها پیرامون آنان را گرفته و بر آنان فشار آورده بودند. دو گویش اصلی، Gbagyi اصیل و Gbari، آن‌قدر به هم نزدیک‌اند که گویشوران معمولاً یکدیگر را می‌فهمند، هرچند جوامع بر تمایز میان آن‌ها پافشاری می‌کنند. قرن‌ها زیستن در کریدور میان امارت‌های هوسا در شمال و جنوب متأثر از یوروبا به معنای یورش‌های مکرر در دوران برده‌فروشی بود؛ پاسخ قوم Gbagyi عقب‌نشینی به سرزمین دفاع‌پذیر کوه‌های منفرد (inselberg) بود و میان تخته‌سنگ‌ها روستاهای کوچک ساختند، نه روستاهای بازِ دشت‌ها. این عادت سکونت پراکنده و تپه‌محور هنوز هم در چشم‌انداز امروز خوانا است.

دین سنتی حول Maigiro، آفریدگار متعالی، می‌چرخد، با تکریم نیاکان و تقویمی از آیین‌های کشاورزی که به چرخه‌های یام و سورگوم (guinea corn) گره خورده است. مسیحیت و اسلام هر دو نفوذ چشمگیری یافته‌اند (رشد ابوجا این روند را شتاب داده است)، اما آیین‌های بومی همچنان پابرجایند و اغلب در کنار این دو دین لایه‌لایه ادامه یافته‌اند، نه اینکه جای خود را به آن‌ها داده باشند، به‌ویژه در مراسم تدفین و برداشت محصول. یکی از متمایزترین رسوم Gbagyi آن است که زنان بار را روی شانه حمل می‌کنند نه روی سر؛ چیزی کوچک، اما در منطقه‌ای که حمل بار روی سر تقریباً فراگیر است، همین کار به نشانه‌ای قومی و فوری بدل می‌شود. سفال‌گری، به‌ویژه کار سفال‌گران روستای Ushafa، حرفهٔ Gbagyi را به شناختی گسترده‌تر رسانده است، و سنت آهنگری، فراتر از کارکرد عملی‌اش، وزن آیینی خود را حفظ کرده است.

آنچه Gbagyi را به‌عنوان قومی بازشناختنی کنار هم نگه می‌دارد، بیش از هر ویژگی منفرد، تجربه میزبان خاموش پرسروصداترین پروژه نیجریه بودن است؛ و ادامه زندگی، در روستاهای پراکنده پیرامون حلقه تپه‌های پایتخت فدرال، بر پایهٔ شرایطی که یکسره آن پروژه تعیین نکرده است.