اروتیک اگبا

اگبا مردمی یوروبایی در جنوب‌غربی نیجریه‌اند که هستی امروزی خود را به یک فروپاشی پیوند می‌دهند. هنگامی که امپراتوری اویو در دهه‌ی 1820 از هم پاشید و جنگ‌های یوروبا کمربند جنگلی را درنوردید، ده‌ها شهرک کوچک اگبا سوزانده شد و مردمانشان پراکنده شدند. اگبا به رهبری فرمانده‌ای جنگی به نام سودکه پیرامون برون‌زدی گرانیتی بر فراز رود اوگون دوباره گرد آمدند و شهر تازه‌ای را در سایه‌اش ساختند: آبئوکوتا، به معنای زیر صخره. صخره‌ی اولومو هنوز در میانه‌ی شهر پابرجاست، هنوز از آن بالا می‌روند، و به همان اندازه که زیارتگاه است، دیدبانگاه نیز هست. آنچه اگبا را متمایز می‌کند، کاری است که پس از آن کردند. به‌جای حل‌شدن در یک نهاد سیاسی تازه، هر شهر ویران‌شده خود را به‌صورت محله‌ای از شهر جدید بازسازی کرد و نام، سران و شورای خود را نگه داشت. آبئوکوتا به‌جای پایتخت، فدراسیونی از شهرک‌ها شد و عادت به اقتدار مبتنی بر مذاکره ماندگار شد. امروز سرزمین اگبا در چهار بخش سازماندهی شده است: اگبا آلاکه، اگبا اوکه-اونا، گباگورا و اوو، که هرکدام اوبای خود را دارند و آلاکه‌ی سرزمین اگبا در رأس همه قرار دارد.

اگبا گویشی از زبان یوروباست که همسایگان اویو یا ایجبو آن را می‌فهمند، اما در یکی دو جمله بازشناخته می‌شود، و خود یوروبا به شاخه‌ی ولتا-نیجر از خانواده‌ی نیجر-کنگو تعلق دارد. آبئوکوتا از نخستین جاهای نیجریه بود که هیئت‌های میسیونری مسیحی در آن ریشه دواندند: مأموران انجمن میسیونری کلیسا در سال 1842 به آنجا رسیدند، که بسیاری از آنان سارو بودند، یعنی یوروباهای آزادشده‌ای که با سواد و پشتیبانی هیئت‌های میسیونری از فری‌تاون بازگشته بودند، و نخستین روزنامه‌ی چاپ‌شده در نیجریه، ایوه ایروهین، در سال 1859 در همین شهر از چاپخانه بیرون آمد. مسیحیت و اسلام هر دو ریشه‌ای عمیق دارند، و آیین اوریشا، نمایش نقابی اگونگون و وزن قضایی دیرینه‌ی انجمن اوگبونی، بیش از آنکه ناپدید شوند، در پس‌زمینه‌ی زندگی خانوادگی و مدنی جذب شده‌اند. اگبا همچنین خودمختاری خود را بیش از بیشتر همسایگانشان حفظ کردند: بریتانیایی‌ها دولت متحد اگبا را در سال 1893 مستقل شناختند و تنها در سال 1914 آن را ضمیمه کردند. تندترین چرخش پس از آن، شورش مالیاتی زنان از سال 1946 تا 1949 بود، هنگامی که فروشندگان بازار، با سازماندهی در قالب اتحادیه‌ی زنان آبئوکوتا به رهبری فونمیلایو رانسوم-کوتی، آلاکه را به کناره‌گیری موقت از مقام واداشتند. همین بازارها، به‌ویژه ایتوکو، هنوز مرکز آدیره‌اند، پارچه‌ی رنگرزی‌شده با نیل به روش رنگرزی مقاوم که اگبا بیش از هر چیز به آن شناخته می‌شوند.