اروتیک کپله

کپله بزرگ‌ترین گروه قومی منفرد در لیبریا است و جمعیت قابل توجهی نیز در آن سوی مرز، در منطقهٔ نزرِکوره در گینه، زندگی می‌کنند. روی هم نزدیک به دو میلیون نفرند که در نوار جنگلی میانی ساکن‌اند؛ نواری که مردمان ساحلی را از پادشاهی‌های ساوانای شمال جدا می‌کند. کشورشان سرزمین برنج است: برنج دیم که در قطعات جنگلی چرخشی کاشته می‌شود، با مانیوک، موز و خرده‌کاوی طلا و الماس که بیش از یک قرن اقتصاد محلی را شکل داده است. روستاها بر پایهٔ تبارها سازمان یافته‌اند و اقتدار سنتی از طریق شورای ریش‌سفیدان می‌گذرد نه یک رئیس واحد، هرچند دولت‌های استعماری و پساستعماری، روی ترتیبات کهن‌تر، مشیخه‌های عالی برپا کردند.

زبانشان به شاخهٔ جنوب‌غربی زبان‌های مانده تعلق دارد و به دو گونهٔ اصلی تقسیم می‌شود: کپلهٔ لیبریایی و کپلهٔ گینه‌ای (که در سوی گینه اغلب گرزه نامیده می‌شود). این دو متقابلاً قابل فهم‌اند، اما با املای متفاوت نوشته می‌شوند. از جمله خط هجایی بومی کپله است که توسط رئیس گبیلی از سانویا در دههٔ ۱۹۳۰ ابداع شد، یکی از معدود خط‌هایی که در قرن بیستم در غرب آفریقا ساخته شد و کاربرد واقعی محلی یافت. زبان‌های مانده به‌طور کلی آنان را به ماندینکا و بامبارا در شمال پیوند می‌دهد، اما کپله در لبهٔ جنگلی این خانواده قرار دارد و فرهنگ مشترک بیشتری با همسایگان بلافصلشان، لوما، مانو و کیسی، دارد تا با مانده‌های واقعی ساوانا.

زندگی مذهبی بر دو مسیر موازی جریان دارد. مسیحیت عمومی و حضور کوچک‌تر مسلمانان روی نظامی کهن‌تر را پوشانده‌اند که حول جامعهٔ پورو برای مردان و جامعهٔ ساندِ (یا بوندو) برای زنان سازمان یافته است؛ نهادهای تشرفی که نوجوانان را برای دوره‌های طولانی آموزش در مدرسه‌های جنگلی در قانون، پزشکی، تاریخ و بزرگسالی عملی جنسیت خود می‌برند. این جامعه‌ها فولکلور نیستند؛ آنها در بسیاری از جوامع کپله هنوز نهادهای حقوقی و آموزشی فعال‌اند و چهره‌های نقاب‌دارشان اجرا نیستند، بلکه دارندگان منصب‌اند. فال‌گیری و پیش‌گویی، به‌ویژه مشورت با متخصصانی که الگوها را می‌خوانند تا مشکلات اجتماعی را تشخیص دهند، بدون تناقض آشکار کنار هر کلیسا یا مسجدی قرار می‌گیرد که فرد به آن می‌رود.

جنگ‌های داخلی که بین ۱۹۸۹ و ۲۰۰۳ لیبریا را ویران کرد، سنگین بر سرزمین کپله فرود آمد، روستاها را آواره کرد، زنجیرهٔ تشرفی را که جمعیت‌های سری به آن وابسته‌اند از هم گسست و بسیاری از کپله را به مونروویا یا آن سوی مرز گینه راند. بازسازی از آن زمان ناهموار بوده است؛ جاده‌های روستایی همچنان دشوارند و رابطهٔ میان اقتدار سنتی و دولت لیبریا هنوز روستا به روستا بازتعریف می‌شود.