اروتیک داگابا

داگاابا در سرزمین ساوانا زندگی می‌کنند که شمال‌غربی غنا و گوشهٔ جنوب‌غربی بورکینافاسو را دربر می‌گیرد، منطقه‌ای هموارتر و خشک‌تر از کمربند جنگلی جنوب آن. گاهی آنان را همراه با لوبی و بیریفور در خوشهٔ فرهنگی گسترده‌تری به نام لوبی-داگارتی قرار می‌دهند و مرزهای میان این جمعیت‌ها همواره نفوذپذیر بوده است: پیوندهای تباری، ازدواج و متخصصان مشترک آیین‌ها اهمیتی بیش از هر خط قومی مشخصی که بر نقشه کشیده شود دارند. خود نام بسته به گوینده تغییر می‌کند: داگاابا در جمع، داگائو در مفرد، و داگارا را گویشوران سوی بورکینابه به کار می‌برند و داگاره را بیشتر کسانی که در غنا هستند.

داگاره به شاخهٔ گور از خانوادهٔ نیجر-کنگو تعلق دارد و در کنار موره، کوسال و فرافرا زنجیره‌ای از زبان‌های خویشاوند را در سراسر ساوانای داخلی غرب آفریقا تشکیل می‌دهد. این زبان به گونه‌ای شمالی (که گاه داگارا نامیده می‌شود) و گونه‌ای جنوبی تقسیم می‌شود و فهم متقابل میان آن‌ها در امتداد پیوستار گویشی به اندازه‌ای برقرار است که گویشوران دو سوی رود ولتای سیاه معمولاً می‌توانند یکدیگر را دنبال کنند. این زبان آهنگین است و از نظر طبقات اسمی غنی، و از راه فعالیت‌های مبلغان کاتولیک که به آغاز سدهٔ بیستم بازمی‌گردد، سنت نوشتاری قابل توجهی دارد.

تاریخ مأموریت‌های مذهبی امروز چشم‌انداز دینی را شکل می‌دهد. بیشتر داگاابا مسیحی‌اند و کاتولیک‌گری به‌ویژه در مناطق وا، ناندوم و جیراپا نیرومند است، اما نظام قدیمی مزارهای زمینی بیشتر جذب شده تا جایگزین شده باشد. تندانا، یا کاهن زمین، همچنان چهره‌ای است که میان جامعه و زمینی که در آن کشاورزی می‌کند میانجی‌گری می‌کند، و آیین‌های تدفین که طولانی، ساختارمند و محور زندگی اجتماعی‌اند هنوز از کیهان‌شناسی پیش از مسیحیت بهره می‌برند، حتی وقتی در چارچوب کاتولیکی برگزار شوند. باگره، انجمن سری که خوانش‌هایش یکی از بلندترین حماسه‌های شفاهی ثبت‌شده در غرب آفریقاست، با وجود یک سده فشار مبلغان و رؤسای نوگرا در جیب‌هایی باقی مانده است.

جامعهٔ داگاابا به‌طور سنتی پدرتبار است و حول خانه‌های پراکندهٔ مجتمعی سازمان یافته، نه حول روستاهای متمرکز، و همین چشم‌انداز ویژه‌اش را پدید آورده است: خانه‌های مزرعه‌ای مسطح‌سقف که گویی دژ هستند و در دل بوته‌زار پراکنده‌اند، و هر کدام انبارهای غله و زیارتگاه‌های نیاکانی خود را دارد. کشاورزی معیشتی، با ارزن، سورگوم، یام و بادام‌زمینی، هنوز لنگرگاه زندگی روستایی است، اگرچه مهاجرت کارگری به سوی کمربند کاکائو در جنوب و به کوماسی و آکرا برای نسل‌ها واقعیت اقتصادی تعیین‌کننده‌ای بوده است.