اروتیک ایدوما

ایدوما در دره‌ی پایین رود بنوئه، در مرکز نیجریه زندگی می‌کنند؛ منطقه‌ای از ساوانا و سرزمین‌های جنگلی جنوب رود بزرگی که ایالت به نام آن خوانده می‌شود. شمار آنان حدود سه تا چهار میلیون نفر است، بسته به آن‌که شمارش چگونه گروه‌های وابسته در امتداد پیوستار زبانی را لحاظ کند. آنان در یکی از همان مرزهای داخلی متعدد نیجریه قرار دارند: سرزمین یوروبا در غرب ایشان، سرزمین ایگبو در جنوب و آن سوی رود بنوئه، و تیو، همسایگان دیرینه و رقبای تاریخی‌شان، در همان ایالت سکونت دارند. هویت ایدوما تا حدی در تقابل با این همسایگی تعریف می‌شود، به‌ویژه در برابر گسترش‌طلبی تیو که بخش بزرگی از حافظه‌ی سیاسی سده‌ی نوزدهم و اوایل سده‌ی بیستم را شکل داده است.

این زبان به شاخه‌ی ایدوموئیدی از گروه ولتا-نیجر تعلق دارد و از این رو خویشاوند یوروبا و ایگبو است نه برادر آن‌ها؛ زبانی آهنگین است و به شماری گویش متقابلاً قابل‌فهم تقسیم می‌شود که تقریباً با پادشاهی‌ها و گروه‌بندی‌های تباری مطابقت دارد که بریتانیایی‌ها بعدها زیر یک برچسب قومی واحد گرد آوردند. آگاتو در کرانه‌ی دشت سیلابی بنوئه ساکن‌اند و در منطقه به‌عنوان ماهی‌گیر و کشاورز دشت‌های کناررودی شناخته می‌شوند؛ آلاگو در شمال‌شرق، در آنچه اکنون ایالت ناساراوا نامیده می‌شود، زندگی می‌کنند؛ یالا به جنوب و به کراس ریور کوچ کرده‌اند، آن‌قدر دور که برخی طبقه‌بندی‌ها آنان را قومی کاملاً جدا به شمار می‌آورند. این پراکندگی بخشی از داستان ایدوماست؛ آنان کمتر یک پادشاهی واحد، بیشتر کنفدراسیونی از جوامعی هستند که نیای مشترکی را به رسمیت می‌شناسند، یعنی مهاجرت از آپا، و یک فرمانروای سنتی عالی‌رتبه به نام Och'Idoma، جایگاهی که تنها در دوره‌ی استعمار پدید آمد تا بریتانیایی‌ها یک طرف واحد برای مذاکره داشته باشند.

مسیحیت اکنون وابستگی غالب است، عمدتاً کاتولیک در مناطق قدیمی مبلغان و به‌طور فزاینده پنطیکاستی در شهرها، اما واژگان دینی کهن خاموش نشده‌اند. سنت‌های نقاب‌پوشی، به‌ویژه Oglinye که با شرف جنگاوران پیوند دارد، و نقاب‌های سفیدچهره‌ی Ichahoho که در مراسم تشییع بزرگان ظاهر می‌شوند، همچنان در شیوه‌ی گرامیداشت مرگ و ارشدیت از سوی جوامع محوری‌اند؛ و آیین نیاکان پیرامون Alekwu، یعنی مردگان جمعی، هنوز شکل‌دهنده‌ی سوگندخوردن و حل‌وفصل اختلافات است، به شیوه‌هایی که موازی کلیسا جریان دارد نه زیر آن. جشنواره‌ی سالانه‌ی Aje Alekwu، با نذر و جلوه‌ی نقاب‌پوشان، نمود دیدنی عملی روزمره و آرام‌تری است که در آن پیش از هر تصمیم مهم، با نیاکان سخن گفته می‌شود. زندگی اجتماعی ایدوما پدرتبار است و بر گرد مجتمع خانگی و رده‌ی سنی سازمان یافته است و در نیجریه به سبک ویژه‌ی سخنوری عمومی شهرت دارد که در آن ضرب‌المثل‌ها بیشتر بار سنگین استدلال را بر دوش می‌کشند.