اروتیک مردان گلی آسارو

کمتر تصویری از پاپوا گینهٔ نو به اندازهٔ مردان گل‌آلود آساره راه پیدا می‌کند: پیکرهای خاکستریِ رنگ‌پریده با سرهای ورم‌کردهٔ گلی، انگشتان بلند بامبو و راه رفتنی آهسته و خاموش. این نام از آن مردانی است که از جامعه‌های دره‌ٔ آساره، درست بیرون از گوروکا در استان ارتفاعات شرقی، می‌آیند. آنان اجرای نمایشی نقاب‌دار را زنده نگه می‌دارند که امروز نماد کل ارتفاعات شده است. به‌طور دقیق، مردان گل‌آلود سنتی محلی است که روستاییان آساره آن را حفظ می‌کنند و نه قومی جداگانه. با این همه، این سنت آن‌قدر متمایز است که بتواند به‌عنوان نامی مستقل به کار رود.

داستان پشت این نام در بیش از یک روایت گفته می‌شود. معروف‌ترین آن این است که گروهی از مردان آساره در نبرد با گروه همسایه شکست خوردند و تا غروب در رودخانهٔ آساره پنهان شدند. وقتی با پوششی از گِل خاکستری از آب بیرون آمدند، تعقیب‌کنندگان‌شان آنان را ارواح مردگان پنداشتند و گریختند. مردان این ترفند را نگه داشتند. نقاب‌ها بعدها ساخته شدند، از گل به شکل چهره‌هایی که هیچ انسان زنده‌ای ندارد: گوش‌هایی که تا شانه‌ها آویزان است، دهان‌هایی که دور فک کشیده شده، و ابروهایی که به بالا رانده شده و مانند شاخ‌اند. همان گل رنگ‌پریده بر تن مالیده می‌شود و تکه‌هایی از بامبو که روی انگشتان می‌لغزند، دست‌ها را به چنگال بدل می‌کنند. اجراکنندگان با حرکتی سنجیده راه می‌روند و سخن نمی‌گویند و همین خود مقصود است. هدف یک لباس نمایشی نیست، بلکه این است که مردگان در میان زندگان راه بروند.

ارتفاعات از آخرین مناطق مسکونی روی زمین بود که بیگانگان به آن رسیدند. کاوشگران و افسران گشت استرالیایی در دهه‌ٔ ۱۹۳۰ نخستین بار به دره‌های اطراف گوروکا رسیدند و در دهه‌های بعد گوروکا به شهر اصلی استان ارتفاعات شرقی بدل شد. مردان گل‌آلود در نمایش گوروکا، جشنوارهٔ ارتفاعات که نخستین بار در سال ۱۹۵۷ برگزار شد و گروه‌هایی از سراسر منطقه با پوشش کامل آیینی در آن اجرا می‌کنند، مخاطبان گسترده‌ای یافتند. از آن زمان بر کارت‌پستال‌ها و در مستندها ظاهر شده‌اند و در روستاهای خود برای بازدیدکنندگان اجرا می‌کنند. این مخاطبان سنت را شکل داده‌اند بی‌آنکه آن را تهی کرده باشند. برای خانواده‌هایی که نقاب‌ها را می‌سازند، این سنت هنوز غرور تبار و داستانی دربارهٔ چیره شدن بر دشمنان با ترفند را در خود دارد.

دور از اجراها، زندگی روزمره در دره تا حد زیادی شبیه بقیهٔ ارتفاعات شرقی است. مردم سیب‌زمینی شیرین می‌کارند، خوک پرورش می‌دهند، برای درآمد نقدی از قهوه مراقبت می‌کنند و در بازار گوروکا داد و ستد می‌کنند. در خانه به زبان‌های محلی گوروکایی سخن می‌گویند و بیرون از روستا توک پیسین زبان مشترک است. بیشتر مردم به کلیساهای مسیحی تعلق دارند، اما باورهای کهن دربارهٔ ارواح و مردگان از میان نرفته‌اند و بخشی از دلیل آن‌اند که یک نقاب گلی هنوز می‌تواند جمعیت را آشفته کند.