اروتیک آمونگمه

آمونگمه‌ها خود را مردم واقعی می‌نامند و این را از دامنه‌های بلندترین کوه‌های میان هیمالیا و آند می‌گویند. سرزمین ایشان عمودی است: دره‌هایی که از پونچاک جایا به سوی جنوب سرازیر می‌شوند، باغ‌هایی که در ارتفاعات گوناگون روی هم چیده شده‌اند، و خانواده‌هایی که در طول سال میان آن‌ها در رفت‌وآمدند. سیب‌زمینی شیرین و تارو در یک سطح، و پاندانوس و شکار در ارتفاعات بالاتر، و خوک‌ها که همراه خانواده راه می‌روند. سکونتگاه‌هایی که بیشتر از همه نام برده می‌شوند، یعنی تسینگا، واا و آروانوپ، چنان بلندند که شب‌ها یخ می‌زند، و فاصله میان آن‌ها بر حسب روز پیاده‌روی سنجیده می‌شود، نه بر حسب کیلومتر.

زبان ایشان، آمونگکال، با زبان دامال که خویشاوندان نزدیک در سوی شمالی این رشته‌کوه بدان سخن می‌گویند پیوند دارد، و به‌سختی در خانواده ترنس-نیو گینه جای می‌گیرد؛ زبان‌شناسان دهه‌ها بر سر این بحث کرده‌اند که دقیقاً در کدام گروه باید طبقه‌بندی‌اش کرد. هیچ چیز نزدیکی به آن شباهت ندارد. مونی‌ها در غرب زندگی می‌کنند، گویشوران زبان دانی در شرق، و در پایین، در میان حرا و باتلاق‌های ساحل جنوبی، کامورو‌ها قرار دارند که آمونگمه‌ها از دیرباز و تا جایی که سابقه‌ای ثبت شده است، کالاهای مرتفعات را با کالاهای پست‌تر مبادله کرده‌اند.

مبلغان پروتستان در اواسط قرن بیستم رسیدند و اکثر آمونگمه‌ها امروزه مسیحی‌اند، عمدتاً پروتستان با جوامع کاتولیک در کنارشان؛ کلیسا بخش بزرگی از امور روزمره زندگی روستایی را بر عهده دارد. درک کهن‌تر از زمین زیر آن ناپدید نشده است. مرتفعات سر مادری خوانده می‌شوند که پیکرش تا دریا امتداد دارد، و نیمانگکاوی، قله‌ای که بیگانگان پونچاک جایا می‌نامندش، صرفاً یک منظره نیست. این باور مستقیماً با زمین‌شناسی برخورد کرد. یک هیئت هلندی در سال 1936 وجود توده‌ای آشکار از سنگ معدن را در این کوه‌ها ثبت کرد، فوربس ویلسون در 1960 دوباره به آن رسید، و قراردادی با جاکارتا در سال 1967 امضا شد، دو سال پیش از رأی مورد مناقشه پاپوا درباره آینده خودش، و آنچه بعدها یکی از بزرگ‌ترین عملیات طلا و مس روی زمین شد آغاز گردید.

هر آنچه پس از آن آمد، محور اصلی زندگی امروز آمونگمه‌هاست: مردم از زمین‌های مرتفع کوچ داده شدند، پسماندهای معدن به سامانه رودخانه آجکوا ریخته شد، توافقنامه‌ای در سال 1974 که رهبران آمونگمه از آن زمان همواره آن را قراردادی توصیف کرده‌اند که زیر فشار امضا شده، کشتارهای مستندشده به دست نیروهای امنیتی اندونزی پیرامون معدن در اواسط دهه 1990، و مبارزه‌ای طولانی برای جبران خسارت که نهادهای خاص خود را پدید آورد. شورای قبیله‌ای لِماسا در سال 1994 تأسیس شد. یوسفا آلومانگ این پرونده را به خارج برد و در سال 2001 جایزه محیط‌زیستی گلدمن را برد. هیچ‌یک از این‌ها هنوز حل نشده است، و هم چگونگی نگاه دیگران به آمونگمه‌ها و هم شیوه سخن گفتن آن‌ها درباره خودشان را شکل می‌دهد.