اروتیک یهودیان اونترلند

یهودیان اونترلند، یهودیان منطقه‌ی اونترلند هستند، یعنی شهرستان‌های شمال‌شرقی پادشاهی قدیم مجارستان. این منطقه شامل ساتمار، ماراماروش، برگ و اونگ و دره‌های کارپات اطرافشان می‌شود، سرزمینی که امروز میان اوکراین، رومانی، اسلواکی و مجارستان تقسیم شده است. برای فهم این نام بهتر است آن را کنار مقابلش بگذاریم. اوبرلند در غرب، پیرامون پرسبورگ، خانه‌ی یهودیانی از تبار مورایی و اتریشی بود. آنان از ارتدکسی غیرحسیدی خاتم سوفر پیروی می‌کردند و به زبان آلمانی گرایش داشتند. در قرن‌های هجدهم و نوزدهم اونترلند با یهودیانی پر شد که از فراز کوه‌ها از گالیسیا می‌آمدند. آنان حسیدیسم و یدیشی شرقی را با خود آوردند که در گفتار، پوشاک و جهان‌بینی، ایشان را از یهودیان غرب مجارستان متمایز می‌کرد.

حسیدیسم مجارستانی از همین‌جا آغاز می‌شود. خاخام یتسحاک ایساک تاوب از ناگیکالو، که به خاخام کالیور معروف است، آوازهای چوپانی مجاری را به ملودی‌های مقدس تبدیل کرد. یکی از آن‌ها، Szól a kakas már، هنوز در سفره‌های حسیدی خوانده می‌شود. شهرهایی چون مونکاچ، سیگت و ساتمار دادگاه‌های خاخامی‌ای پدید آوردند که نامشان امروز در سراسر جهان به‌عنوان سلسله‌ها شناخته می‌شود. وقتی یهودیان مجارستان پس از کنگره‌ی ۱۸۶۸ به اردوگاه‌های ارتدکس، نئولوگ و وضع موجود تقسیم شدند، اونترلند تقریباً بی‌آنکه درگیری جدی داشته باشد به ارتدکسی پیوست. دین کل هفته را شکل می‌داد، نه فقط شنبه: یدیشی در خانه، عبری در نماز، و خاخامی که توصیه‌اش در ازدواج و تجارت حرف آخر را می‌زد. بیشتر خانواده‌ها فقیر و روستایی بودند. آنان در روستاها مغازه و میخانه داشتند و همسایگانشان روتنی‌ها، رومانیایی‌ها، مجارها و اسلواکی‌ها بودند.

در قرن بیستم این منطقه دو بار از هم گسیخته شد. معاهده‌ی تریانون در سال ۱۹۲۰ آن را میان چکسلواکی، رومانی و مجارستان تقسیم کرد. در مونکاچ چکسلواکی، دبیرستان صهیونیستی به زبان عبری گشوده شد، با وجود مخالفت شدید خاخام شهر که با صهیونیسم دشمنی داشت. مجارستان بین سال‌های ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۰ دوباره این سرزمین را پس گرفت. در سال ۱۹۴۱ هزاران یهودی که نمی‌توانستند تابعیت مجاری خود را ثابت کنند از مرز بیرون رانده شدند و در کامیانتس-پودیلسکی کشته شدند. در بهار ۱۹۴۴ اونترلند از نخستین مناطقی بود که در ترحیل به آشویتس تخلیه شد. الی ویزل نیز در همین موج از سیگت برده شد.

آنچه باقی ماند جای دیگری نجات یافت. خاخام جوئل تایتلبوم از ساتمار به نیویورک رسید و دادگاه خود را در ویلیامزبورگ بازسازی کرد. این جامعه به یکی از بزرگ‌ترین جوامع حسیدی در جهان بدل شد و بعدها کریاس جوئل را در شمال ایالت بنیان نهاد. دیگر سلسله‌های اونترلند، از جمله مونکاچ، اسپینکا و سیگت، در بروکلین و اسرائیل از نو ساخته شدند. امروزه تقریباً هیچ یهودی در شهرستان‌های قدیمی زندگی نمی‌کند. اونترلند در دعاها، آوازها و یدیشی نوادگان آنان زنده مانده است.