اروتیک تیاری‌ها

تیاری هم‌نام یک قوم است و هم‌نام یک منطقه. این نام به ناحیه‌ای از دره‌های پرشیب در امتداد زاب بزرگ در کوه‌های هکاری در جنوب‌شرقی ترکیه تعلق دارد، و همچنین به قبیلهٔ آشوری‌ای که قرن‌ها آن را در دست داشت. تیاری بودن یعنی مسلح ماندن، پاسخ دادن به سران موروثی‌ای که مالیک نامیده می‌شدند، و رفتار با امیرهای کرد همسایه بیشتر به‌عنوان رقیب تا فرمانروا. تیاری یکی از بزرگ‌ترین قبایل خودمختار کوهستانی بود، در کنار تخوما، جیلو، باز و دیز. این قوم به تیاری بالا و تیاری پایین تقسیم می‌شد، که هر یک مجموعه‌ای از روستاها بودند که روی شیب‌های پلکانی بالای رودخانه ساخته شده بودند.

زبان آنان لهجهٔ تیاری از آرامی نوآشوری است، که فرزند امروزی آرامی است و میان کردی، ترکی و عربی محصور شده است. کلیسای آنان کلیسای شرق است که پدرسالارانش از خاندان شمعون مقر خود را در قدشانیس، در همان کوه‌ها، نگه می‌داشتند. دین در تمام سال جریان داشت و به یک مراسم هفتگی محدود نمی‌شد. روزه‌های طولانی وجود داشت، و دعای سه‌روزهٔ نینوایی‌ها، و شارا، جشن روستایی در روز قدیس حامی، با یک وعدهٔ غذای جمعی، رقص و مهمانانی از دره‌های همسایه.

اما استقلال کوهستان بهایی داشت. در سال 1843 امیر کرد بدرخان بیگ از بوتان به روستاهای تیاری حمله کرد، هزاران تن را کشت و اسیرانی را با خود برد. آستن هنری لایارد که چند سال بعد از آنجا گذشت، روستاها را هنوز ویران یافت. جنگ جهانی اول زندگی کهن را برای همیشه به پایان برد. در سال 1915 قبایل هکاری به دنبال پاتریارک مار شمعون XIX بنیامین به جنگ با عثمانی‌ها رفتند، از درهٔ خود رانده شدند و از راه گذر به ارومیه در ایران رسیدند. گریزهای بیشتر بازماندگان را به اردوگاه پناهندگان بریتانیایی در بعقوبه در عراق رساند، و بازگشتی که امید داشتند هرگز نیامد. آشوریان کوهستانی، که تیاری‌ها در میانشان برجسته بودند، صفوف نیروهای کمکی آشوری را پر کردند که افسرانشان بریتانیایی بودند. پس از کشتار سمیل در سال 1933، بسیاری از خانواده‌ها در کرانه‌های رود خابور در شمال‌شرقی سوریه اسکان یافتند، در روستاهایی که قبیله به قبیله سکونت گزیدند.

تقریباً هیچ تیاری‌ای در هکاری باقی نمانده است. نوادگان آنان در شمال عراق زندگی می‌کنند، در روستاهای خابور که پس از حملات دولت اسلامی در سال 2015 دوباره تا حد زیادی خالی شدند، و در سراسر پراکندگی آشوریان در ایالات متحده، استرالیا و اروپا. نام قبیله از سرزمینی که از آن برآمده بود جان سالم به در برده است. هنوز در تاریخچه‌های خانوادگی، در عروسی‌ها و در خود لهجه، نسل‌ها پس از آخرین برداشت محصول از آن پلکان‌ها، به آن ادعا می‌شود.