اروتیک اچمی‌ها

اخومیان خود را «خودمونی» می‌نامند که تقریباً به معنای «از خودمان» است، و این نام به آنان می‌آید: مردمی یکدست و خودآگاه که میان سرزمین کوهپایه‌ای خشک جنوب ایران و شهرهای تجاری کرانه‌ی عربی خلیج فارس پراکنده‌اند. بیگانگان آنان را لاری یا لارستانی می‌شناسند، به نام لار، بازارشهر کهن در قلب سرزمینشان. این سرزمین که از دیرباز ایرهستان خوانده می‌شده، از جنوب فارس تا غرب هرمزگان و شرق بوشهر کشیده شده است؛ کمربندی از دشت‌های گرم و تپه‌ماهورهای کم‌ارتفاع میان زاگرس و ساحل، با شهرهایی چون ایفاز، خنج، گراش، بستک و لمرد. آب همه‌چیز این منطقه را شکل داده است. این ناحیه به آبانبارهای سنگی گنبدی‌شکل معروف است که به «برکه» شهرت دارند، آب باران زمستان را ذخیره می‌کنند و مانند زیارتگاه‌های کوچک بر دشت‌ها ایستاده‌اند.

دو چیز اخومیان را از جریان اصلی فارسی‌زبانان متمایز می‌کند. نخست زبان. اخومی زبانی از گروه ایرانی جنوب‌غربی است که به فارسی نزدیک است اما برای فارسی‌زبانان قابل فهم نیست و دستوری را حفظ کرده که فارسی مدت‌ها پیش آن را رها کرده، از جمله زمان گذشته‌ای که فاعل را همان‌گونه که فارسی میانه نشان می‌داد، مشخص می‌کند. این زبان به دست‌کم هشت گویش شهری تقسیم می‌شود، از جمله لاری، ایفازی، خنجی، گراشی و بستکی، و گویشوران معمولاً می‌توانند با شنیدن صدا یکدیگر را تشخیص دهند. دوم دین. اکثر اخومیان سنی مذهب و پیرو مکتب شافعی‌اند، در کشوری که اکثریت آن شیعه است، و دانش سنی در خنج ریشه‌های ژرفی دارد. اقلیت شیعه‌ای نیز وجود دارد که بیشتر در خود لار متمرکز است. در عمل، سنی بودن اخومیان را بیش از آنکه در وطن جدا کند، به سوی هم‌کیشان آن سوی آب کشانده است.

این کشش کهن است. لار بر سر راه کاروان‌رو میان شیراز و بنادر خلیج قرار داشت و در قرن‌های شانزدهم و هفدهم، سکه‌های نقره‌ای قلاب‌مانندش که لاری نامیده می‌شدند، از عربستان تا سیلان و مالدیو دست به دست شدند. خاندانی محلی تا زمان تصرف لارستان توسط صفویان در آغاز قرن یازدهم هجری (حدود اوایل قرن هفدهم میلادی) بر آن فرمان می‌راند. از اواخر قرن نوزدهم، خانواده‌هایی از بستک، ایفاز، خنج و بندر لنگه با شمار زیاد به ساحل عربی رفتند و به تجارت، مرواریدگیری و بعدها اداره مغازه‌ها و گمرک‌خانه‌ها در دبی، کویت، بحرین و قطر پرداختند. محله تاریخی دبی، بستکیه با بادگیرهایش، به نام ایشان است. بسیاری از اخومیان امروز تابعیت خلیج‌نشین دارند و در شمار حوالا یا عجم قرار می‌گیرند، اما پیوندها با وطن همچنان زنده است: حواله‌های ارسالی به وطن، مدرسه، درمانگاه و مسجد در ایفاز و همسایگانش ساخته‌اند و ازدواج‌ها همچنان از آن سوی مرز انجام می‌شود. یک طعم هر دو کرانه را به هم پیوند می‌دهد: ماهیاوه، سس ماهی تخمیرشده‌ی تندبو که روی نان تخت می‌مالند، همراه اخومیان سفر کرد و اکنون از اجزای ثابت آشپزی خلیج است.