اروتیک مندائیان

مندایی‌ها آخرین پیروان باقی‌مانده‌ی یک دین گنوسی از اواخر دوران باستان‌اند، آیینی که سلسله‌ی آیینی‌اش را به یحیای تعمیددهنده می‌رساند، نه به عیسی، محمد یا موسی. آنان به آب جاری پیوندی دارند که نمادین نیست، بلکه عملیاتی است. غسل تعمید که در طول زندگی تکرار می‌شود، نه آن‌که یک‌بار انجام شود، کنش محوری دین آنان است و به رودخانه‌ی جاری نیاز دارد. همین شرط واحد، محل زندگی‌شان، شیوه‌ی کار روحانیتشان و دلیل آن را شکل داده است که پراکندگی‌شان در سه دهه‌ی گذشته به شکلی فاجعه‌بار رخ داده که دیگر پراکندگی‌ها آن‌گونه نبوده‌اند.

سرزمین نیاکانی‌شان، بیشه‌زارها و سرزمین رودخانه‌های جنوب عراق و استان خوزستان ایران است، جایی که دجله و فرات به سوی خلیج فارس در هم می‌تابند. آنان به زبان مندایی سخن می‌گویند، زبانی آرامی شرقی که امروز بیشتر جنبه‌ی آیینی دارد، زیرا گفتار روزمره برای جامعه‌ی عراقی عربی و برای جامعه‌ی ایرانی فارسی است. با این حال خط و لحن کاهنانه با مراقبتی غیرمعمول حفظ شده‌اند، تا حدی به این دلیل که متون مقدس‌شان، یعنی Ginza Rabba و Book of John، در آیین‌ها با صدای بلند خوانده می‌شوند. مندایی در همان پیوستار آرامی‌ای قرار دارد که زبان تلمود و سریانیِ کلیساهای مسیحی شرق در آن قرار دارند، اما واژگان گنوسی و کیهان‌شناسی‌اش ویژه‌ی خودش است.

الهیات مندایی به‌شدت میان جهان نور و جهان مادی تمایز قائل است و احترام واقعی‌ای برای شخصیت‌هایی دارد که بیشتر سنت‌های ابراهیمی دیگر یا نادیده‌شان می‌گیرند یا رد می‌کنند؛ یحیای تعمیددهنده گرامی داشته می‌شود، در حالی که عیسی و ابراهیم به‌عنوان پیامبران دروغین تلقی می‌شوند. این جامعه حول روحانیتی موروثی سازمان یافته که شامل tarmidia و ganzibria بالاتر است، و انتصاب به این مقام برای کسانی که به این دین گرویده‌اند بسته است: یا مندایی به دنیا آمده‌ای یا نیستی. این قاعده که با درون‌همسری سخت‌گیرانه ترکیب شده، گروه را قرن‌ها منسجم نگه داشته، اما آن را در برابر شوک‌های جمعیتی به شدت آسیب‌پذیر کرده است.

این شوک رخ داده است. جنگ عراق در سال 2003 و خشونتی که پس از آن آمد، بیشتر مندایی‌های عراقی را به ترک کشور واداشت؛ تخمین‌ها از شمار کسانی که در داخل عراق مانده‌اند، از ده‌ها هزار نفر به چند هزار نفر کاهش یافته است. جامعه‌ی ایرانی در اهواز قدیمی‌تر و پایدارتر است، اما کوچک است. بزرگ‌ترین تمرکزها اکنون در سوئد، استرالیا و ایالات متحده است، جایی که کاهنان ناچار شده‌اند ابتکار به خرج دهند، از جمله تقدیس استخرهای شنا و ساختن تأسیسات آب جاری مصنوعی، تا دینی رودخانه‌ای را در شهرهایی که اصلاً رودخانه‌ی مناسبی ندارند کارآمد نگه دارند.