اروتیک تای دام

تای دام، تای‌هایی هستند که هرگز بودایی نشدند. تقریباً همهٔ دیگر مردمان تای جنوب‌غربی، یعنی لائو، سیامی‌ها، شان و لوئه، قرن‌ها پیش خود را گرد صومعه سازمان دادند. اما تای دام به‌جای آن، آرایش کهن‌تری را نگه داشت: ارواح خانگی، محراب نیاکان در گوشه‌ای از خانه، و متخصصان آیینی به نام mo که رفت‌وآمد میان زندگان و مردگان را اداره می‌کنند. مراسم بزرگ، مراسم تدفین است نه آیین رهبانیت، و بر متون سرودشده‌ای استوار است که روح را تا سرزمین نیاکان همراهی می‌کنند. این غیبت در زبان هم دیده می‌شود. تای دام از شاخهٔ تای جنوب‌غربی است و آن‌قدر به لائو و تایلندی نزدیک است که گویشورانش بتوانند بخش زیادی از هر دو را دنبال کنند، اما هرگز لایهٔ سنگین واژگان پالی و سانسکریت را که بودیسم و فرهنگ دربارها در همسایگانش برجای گذاشت، نپذیرفت. آنان این زبان را خودشان هم می‌نویسند، با خط تای ویت، الفبایی از خانوادهٔ برهمی که برای نسخه‌های خطی آیینی و برای quam to muang، یعنی تاریخ‌نامه‌های کیان‌های سیاسی دره، به کار می‌رود، و در سال 2009 بلوک یونیکد خاص خود را گرفت.

آن کیان‌های سیاسی، یعنی muang، نیمهٔ دیگر تصویرند. هر موانگ حوضه‌ای از روستاها زیر فرمانروایی اشرافی موروثی بود و تبارهای لو و کام فرمانروایان را تأمین می‌کردند، و منطقهٔ بالادست رود سیاه در شمال‌غرب ویتنام کنفدراسیونی از این کیان‌ها را در خود داشت که سیپ سونگ چو تای، یعنی دوازده کانتون تای، نام داشت. فرانسوی‌ها این نظام را سرپا نگه داشتند و سرانجام آن را به‌صورت فدراسیون تای با مقرّ لای چائو بازسازی کردند. این نظام در سال 1954 در دشت هموار موانگ تان پایان یافت، جایی که بقیهٔ جهان یاد گرفت آن را دین بین فو بنامد. بسیاری از تای دام به لائوس رفتند و پس از 1975 بار دیگر، از راه اردوگاه‌های تایلند، به فرانسه، استرالیا و ایالات متحده کوچ کردند، و بزرگ‌ترین جامعهٔ آمریکایی آنان در دس موین در ایالت آیووا ساکن شد. کسانی که ماندند، هانوی آنان را در قومیت رسمی تای می‌شمارد و کنار تای سفید ثبت می‌کند. سیاهی در نام، از آنِ زنان است: بلوز سیاه تنگی که با ردیفی از دکمه‌های نقره‌ای بسته می‌شود، دامن لوله‌ای سیاه، و پیو، سربندی که وسطش ساده می‌ماند و در دو سر به‌طور انبوه گلدوزی شده است. زنان شوهردار tang cau دارند، یعنی مویی که به شکل کوکی بالای سر پیچیده می‌شود و وضعیت تأهل را به هر کسی که بتواند آن را بخواند اعلام می‌کند. روستاهای شمال‌غرب هنوز از دور با khau cut، یعنی سرستون‌های چوبی متقاطع بر دو سر شیروانی خانه‌های پایه‌دار، شناخته می‌شوند، و رقص دایره‌ای سوئه هنوز هرگاه چیزی ارزش جشن گرفتن داشته باشد، حیاطی را پر می‌کند.