اروتیک آئتا

Aeta جمعیت‌های نگریتو لوزون هستند و بنا بر بیشتر روایت‌ها، قدیمی‌ترین جمعیت پیوسته‌ی فیلیپین به شمار می‌روند. نیاکان آن‌ها ده‌ها هزار سال پیش از کشاورزان استرونزی‌زبانی که امروز اکثریت ملی را تشکیل می‌دهند به این مجمع‌الجزایر رسیدند، و این تفاوت هنوز آشکار است: آیتاها کوتاه‌قد و تیره‌پوست‌اند، با موی فرفری و سفت، در کشوری که اکثر مردمش هیچ‌یک از این ویژگی‌ها را ندارند. پژوهش ژنتیکی منتشرشده در سال 2021 نشان داد که Ayta Magbukon در باتان، بیش از هر جمعیت شناخته‌شده‌ی دیگری روی زمین، تبار دنیسووانی دارند، و این یادآور آن است که این فقط یک قوم کهن نیست، بلکه تباری متمایز است. آن‌ها در جامعه‌های پراکنده‌ای در رشته‌کوه زامبالس، دامنه‌های کوه پیناتوبو در تارلاک و پامپانگا، شبه‌جزیره‌ی باتان، و سیرا مادره در سوی اقیانوس آرام لوزون زندگی می‌کنند، جایی که گروه‌های خویشاوند به نام‌های Agta و Dumagat شناخته می‌شوند. زبان‌های اصلی خود آن‌ها از میان رفته است. آنچه امروز آیتاها به آن سخن می‌گویند، زبان‌های استرونزی‌زبانی است که دیرزمانی پیش از همسایگان کشاورز خود گرفته‌اند و بازساخته‌اند: زبان‌های سامبالیک Mag-antsi، Mag-indi، Abellen، Ambala و Magbukon در غرب، و مجموعه‌ای از زبان‌های Agta در شمال‌شرق، که بیشترشان کوچک‌اند و چند تایشان در خطر انقراض‌اند، و برای داد و ستد روزانه، تاگالوگ، کاپامپانگان و ایلوکانو نیز روی آن‌ها قرار گرفته است.

دین سنتی آیتاها بر محور موجودی برتر به نام Apo Namalyari می‌چرخد که گمان می‌رود بر خود کوه پیناتوبو ساکن است، و همراه با گروهی از ارواح محیطی که هنگام شکار یا بریدن درخت باید به آن‌ها احترام گذاشت. امروزه بیشتر آیتاها دست‌کم در ظاهر مسیحی‌اند، کاتولیک یا انجیلی، هرچند جهان ارواح کهن معمولاً در زیر آن پابرجا می‌ماند. شکار با کمان و تیر، گردآوری عسل، و کرت‌های کوچک کشت به شیوه‌ی سوزاندن و تغییر مکان، پایه‌ی اقتصادی آنان بود، و مهارت آیتاها در جنگل چنان شناخته‌شده بود که نیروهای آمریکایی در کلارک و سوبیک، ده‌ها سال مدرسه‌ی بقا برپا کردند که مربیانشان از آیتاها بودند. در میان Agta شمال‌شرق لوزون، زنان نیز با کمان و سگ شکار می‌کنند، که یکی از معدود نمونه‌های به‌خوبی مستندشده در هر جای جهان است از زنانی که به‌طور معمول شکارچی حیوانات بزرگ‌اند. گسست تعیین‌کننده‌ی تاریخ نوین آیتاها در 15 ژوئن 1991 رخ داد، زمانی که پیناتوبو فوران کرد و سرزمین اصلی را زیر خاکستر و لاهار دفن کرد. ده‌ها هزار نفر به محل‌های اسکان مجدد در دشت‌ها رانده شدند، جایی که بیماری، وابستگی و از دست رفتن زمین به دنبال آمد. برخی به کوه بازگشته‌اند. بسیاری بازنگشته‌اند. بر اساس قانون حقوق مردم بومی 1997، جامعه‌های آیتا عنوان‌های مالکیت اجدادی بر بخش‌هایی از سرزمینشان به دست آورده‌اند، اما همچنان از فقیرترین و حاشیه‌نشین‌ترین شهروندان فیلیپین‌اند، و هنوز با پادگان‌های نظامی، معدن‌کاوی و توسعه‌دهندگان بر سر زمین کشمکش دارند، و بسیاری از ساکنان دشت‌ها همچنان با آنان نه همچون همسایه، بلکه همچون پدیده‌ای کنجکاوی‌برانگیز رفتار می‌کنند.