اروتیک شان

شان‌ها خود را «تای یای» می‌نامند، یعنی «تای بزرگ»، و به همان خانوادهٔ گستردهٔ تایلندی‌های بانکوک، لائوهای آن سوی رود مکونگ و دای‌های یوننان تعلق دارند. آنچه ایشان را متمایز می‌کند سرزمینی است که در اختیار دارند: فلات بلند و چین‌خورده‌ای در شرق میانمار که همچون کشوری جداگانه بر فراز دشت‌های پست بورمایی قرار گرفته است، و در بیشتر طول تاریخش دقیقاً همین بوده است. تا زمانی که بریتانیایی‌ها در اواخر قرن نوزدهم امیرنشین‌های شان را به بورمای استعماری ضمیمه کردند، این فلات را سی و چند saopha (اربابان آسمان) اداره می‌کردند که هر یک بر امیرنشینی در یک دره با دربار، پول و پیمان‌های خاص خود فرمان می‌راند. آن خاطرهٔ دولت‌بودن از میان نرفته و پس‌زمینهٔ تقریباً همهٔ رویدادهایی است که از زمان استقلال در 1948 در ایالت شان رخ داده است.

زبان شان، زبان تای است که با خطی گرد و برگرفته از خط بورمایی نوشته می‌شود؛ روی صفحه هیچ شباهتی به تایلندی یا لائوی ندارد، هرچند یک گویندهٔ تایلندی‌زبان معمولاً می‌تواند مفهوم کلی جمله‌ای را که آهسته گفته شود دریابد. این زبان، زبان ارتباطی مشترک فلات است، اما خود فلات از نظر قومی تماماً شانی نیست: پا-او، پالائونگ، وا، لاهو، آخا و دیگران در تپه‌ها کنار هم زندگی می‌کنند، و یک شهر شانی معمولاً بازار دشتی منطقهٔ کوهستانی بسیار بزرگ‌تری است که غیرشانی است. دین از الگوی تایی پیروی می‌کند: بودیسم تراوادا با محوریت صومعه، که بر لایه‌ای از باورهای کهن‌تر به ارواح نشسته است، باورهایی که هیچ‌کس وانمود نمی‌کند از میان رفته‌اند. در پای استوپاها، زیارتگاه‌های روستایی nat قرار دارند؛ مراسم ورود پسران خردسال به رهبانیت به‌عنوان راهب نوآموز، که poy sang long نام دارد، نامزدها را در لباس شاهزادگانی کوچک می‌آراید، به یاد ترک دنیای خود بودا، و این جشن یکی از کارهای واقعاً متمایزی است که شان‌ها انجام می‌دهند و خویشاوندان تایی‌شان انجام نمی‌دهند.

زندگی روزمره در فلات بر پایهٔ برنج آبی در دره‌ها، چای و سالاد برگ چای تخمیرشده در تپه‌ها (lahpet، که بورمایی‌ها آن را وام گرفتند و مشهورش کردند، در ریشه عادتی شانی است) و اقتصاد مرزی دیرینه‌ای با یوننان می‌گذرد که هفتاد سال است گاه قانونی، گاه غیرقانونی و گاه موضوع درگیری مسلحانه بوده است. جنگ داخلی میان گروه‌های مسلح شان و ارتش میانمار اکنون دو یا سه نسل را شکل داده و دلیل جامعهٔ مهاجر بزرگ شانی در سراسر شمال تایلند است، جایی که کارگران مهاجر، بازرگانان و پناهندگان در اطراف چیانگ‌مای و مه‌هونگ‌سون خانهٔ دوم شناخته‌شده‌ای ساخته‌اند.