اروتیک ناتوخای‌ها

ناتوخای‌ها یکی از قبیله‌های نام‌دار و قدیمی چرکس‌ها هستند؛ چرکس‌ها مردمان آدیگه در شمال‌غرب قفقاز. سرزمین آنان دورترین گوشه غربی چرکسیا بود، جایی که دامنه‌های قفقاز به دریای سیاه می‌رسد: تپه‌های پشت آناپا و زمین‌های پیرامون خلیجی که امروز نوروسیسک در آن قرار دارد، و به سوی شمال تا کوبان پست و باتلاقی کشیده می‌شد. ناتوخای بودن یعنی تعلق داشتن به آن نوار ساحلی و سرزمین تپه‌ای، به مجموعه‌ای شناخته‌شده از خانواده‌ها و مجالس، و به شیوه‌ای بازشناختنی از سخن گفتن به زبان آدیگه.

آن گفتار، لهجه ناتوخای زبان آدیگه است. این لهجه بخشی از شاخه غربی زبان چرکسی است و به خانواده کوچک قفقاز شمال‌غربی تعلق دارد؛ نزدیک‌ترین خویشاوند آن کاباردی در شرق است و خویشاوندان دورترش آبخازی و آباظی. این لهجه به‌ویژه به لهجه شاپسوغ‌ها نزدیک است، همسایگان جنوبی ناتوخای‌ها، و این دو قبیله بخش بزرگی از تاریخ خود را با هم داشته‌اند. مانند شاپسوغ‌ها و آبزاخ‌ها، ناتوخای‌ها از قبیله‌های به اصطلاح «دموکراتیک» بودند. در اواخر سده هجدهم، قدرت شاهزادگان و اشراف خود را مهار کردند و به‌تدریج امور خود را از راه مجالس ریش‌سفیدان و خانوارهای آزاد اداره می‌کردند. این ویژگی آنان را به‌شدت از همسایگانی با حکومت شاهزادگان، مانند بژدوغ‌ها و کاباردی‌ها، جدا می‌کرد.

جغرافیا آنان را به مردمی مرزی بدل کرده بود. آناپا قلعه‌ای عثمانی بود، و هنگامی که عثمانی‌ها در معاهده ادرنه در سال 1829 ساحل را به روسیه واگذار کردند، چرکس‌هایی که واقعاً در آنجا زندگی می‌کردند نپذیرفتند که کسی بتواند سرزمین‌شان را امضا کند و از آنان بگیرد. ناتوخای‌ها دهه‌های بعد را در جنگ طولانی روسیه و چرکس گذراندند و تماشا کردند که قلعه‌های روسی در کرانه‌شان برپا می‌شد. اسلام که زیر نفوذ عثمانی و کریمه‌ای میان چرکس‌های غربی گسترش یافت، کم‌کم جای باورهای مسیحی و بومی کهن‌تر را گرفت. با این حال، رفتار روزمره همچنان از Adyghe Xabze پیروی می‌کرد، قانون نانوشته‌ای که میهمان‌نوازی، احترام به ریش‌سفیدان و شیوه رفتار مردان و زنان در جامعه را دربر می‌گیرد. خانوارهای چرکس خانه‌ای جداگانه برای میهمانان داشتند و خانواده‌های اشرافی اغلب پسران خود را نزد خانواده‌های سرپرست می‌فرستادند تا بزرگ شوند.

جنگ با فاجعه پایان یافت. در اوایل دهه 1860 نیروهای روسی سرزمین‌های چرکس‌های غربی را پاک‌سازی کردند. ناتوخای‌ها به سوی ساحل رانده شدند و همراه با شاپسوغ‌ها، آبزاخ‌ها و دیگران با کشتی به امپراتوری عثمانی فرستاده شدند و در راه، شمار بسیاری جان باختند. ستانیتسای‌های قزاق و مهاجران دره‌ها را تصرف کردند. امروز بازماندگانشان بیشتر در ترکیه زندگی می‌کنند و دیگران در سوریه، اردن و فراتر از آن. نام قبیله در تاریخ خانوادگی و در برخی جامعه‌ها باقی مانده، اما بیشتر در هویت گسترده‌تر چرکسی ادغام شده است. برای بیشتر مردم، ناتوخای اکنون نشانه تبار است نه نشانی محل سکونت، و آن را کسانی حمل می‌کنند که سرزمین‌شان بیش از 150 سال است به دیگران تعلق دارد.