اروتیک موروت

مورت‌ها مردم کوهستان و کنارهٔ رودخانه‌های شمال داخلی بورنئو هستند؛ مجموعه‌ای از جوامعی که نامشان در کاربرد خودشان به سادگی به معنای «مردم تپه‌ها» است. قلمرو آنان جنوب‌غربی داخلی ساباه، سرِ شمالی ساراواک و آن سوی مرز امروزی به شمال کالیمانتان را در بر می‌گیرد، سرزمینی از برآمدگی‌های جنگلی که رودخانه‌های پادس، پنسیانگان و سمباکونگ از آن می‌گذرند. آنان آخرین گروه بزرگ بومیان ساباه بودند که از سر بریدن دشمنان دست کشیدند؛ واقعیتی که هم شهرتشان را در میان همسایگان شکل داد و هم سرعت محتاطانهٔ رسیدن اداره استعماری به ایشان را. امروز شمارشان تقریباً چند صد هزار نفر است که در بیش از دوازده زیرگروه نام‌دار پراکنده‌اند؛ تاگال و تیمگون بزرگ‌ترین‌ها هستند و اوکولود، پالوان، کنینگائو، سلونگای، سرودونگ، سمباکونگ، تیدونگ، کالاباکان، بولونگان و بوکان مجموعه‌ای از هویت‌های خویشاوند اما متمایز را تکمیل می‌کنند.

زبان‌هایشان شاخهٔ موروتیک خانوادهٔ مالایو-پلی‌نزیایی را تشکیل می‌دهد که به‌شدت با زبان‌های دوسونیک همسایگانشان، کادازان-دوسون، پیوند دارد، اما در سراسر پراکندگی گستردهٔ مورت‌ها متقابلاً قابل فهم نیستند؛ گویشور تاگال و گویشور تیمگون اغلب برای اطمینان از فهم یکدیگر به زبان مالایی روی می‌آورند. مسیحیت، که در قلب ساباه بیشتر کاتولیک است و جیب‌هایی پروتستان دارد، از راه فعالیت مبلغان در قرن بیستم وارد شد و اکنون با لایه‌ای از باورهای کهن‌تر دربارهٔ ارواح نیاکان و فال‌هایی که پرندگان و رویاها می‌آورند هم‌زیستی دارد. کشت برنج پایهٔ اقتصادی است؛ به شیوهٔ سنتی برنج تپه‌ای در مزارع سوزانده‌شدهٔ چرخشی، و به‌تدریج برنج آبی در جاهایی که زمین اجازه دهد، و این‌ها با شکار، ماهیگیری رودخانه‌ای و کشت تاپیوکا تکمیل می‌شود.

دو رسم بیش از سایر زندگی مورت‌ها راه می‌پیماید. نخستین آن لانسارن است، سکوی رقص فنری از بامبو و چوب که در کف خانهٔ بلند مشترک ساخته می‌شود: مهمانان به‌صورت هماهنگ بالا و پایین می‌پرند، گاه تا ارتفاعی که بتوانند جایزهٔ آویخته از تیرهای سقف را بچینند، و سازه چنان مهندسی شده که بازتاب حرکت، آنان را بالا می‌برد. دومین رسم تاپای است، شرابی از برنج که در خمره‌های بلند تخمیر می‌شود و در هر مراسم چرخهٔ زندگی، از خوش‌آمد گفتن به مهمان تا مهر زدن به ازدواج، محوریت دارد؛ خود خمره‌های ارثی دارایی موروثی‌اند که جدا از محتوایشان ارزش‌گذاری می‌شوند. ازدواج در میان مورت‌های سنتی زمانی مستلزم پرداخت شیربهای گسترده از خمره، گونگ و گاومیش بود؛ نظامی که به‌طور چشمگیری نرم شده اما هنوز نشان خود را بر چگونگی مذاکرهٔ خانواده‌ها برای اتحادها باقی گذاشته است. نسل‌های پس از سر بریدن دشمنان به‌شدت به نیروهای مسلح و پلیس مالزی پیوسته‌اند، جایی که سربازان مورت شهرتی ویژه در مهارت‌های جنگل دارند.