اروتیک مانجاک

مانجاک‌ها مردمی برنج‌کار هستند که سرزمینشان بخش پایینی کازامانس در جنوب سنگال و استان‌های ساحلی شمالی گینه بیسائو، به‌ویژه کاچئو، را دربر می‌گیرد. آنان یکی از کوچک‌ترین مردمان اطلسی‌زبان ساحل گینه بالا هستند و شمارشان شاید چند صد هزار نفر باشد، اما گستره‌ی حضورشان از این شمار فراتر می‌رود: مهاجرت کارگری مانجاک‌ها به داکار، به گامبیا و سپس به فرانسه، به‌ویژه حومه‌ی پاریس و بندرهای جنوب، نزدیک به یک قرن بی‌وقفه ادامه داشته است و امروز شتات مانجاک در خارج از کشور با حواله‌ها و بازگشت‌های فصلی از روستاهای زادگاه پشتیبانی می‌کند.

زبان آنان که آن را نیز مانجاک (Mandyak, Manjaco) می‌نامند، به شاخه‌ی باک از خانواده‌ی اطلسی تعلق دارد، در کنار مانکانیا و پپل؛ همسایگانی چنان نزدیک که گویندگان مانجاک معمولاً با کوشش می‌توانند گفت‌وگوی مانکانیا را دنبال کنند. این زبان در منطقه‌ای قرار دارد که زبان‌های بی‌ارتباط با آن فراوان‌اند: ماندینکا در شرق، ولوف در شمال، و کریول مبتنی بر پرتغالی به‌عنوان زبان میانجی روزمره در بیسائو. امروز بیشتر مانجاک‌ها بی‌آنکه به آن فکر کنند میان سه یا چهار زبان جابه‌جا می‌شوند.

زندگی دینی جایی است که این گروه بیش از همه با همسایگان مسلمان و مسیحی‌اش متمایز است. اکثریت هنوز آیین موروثی مانجاک را برگزار می‌کنند، آیینی که حول زیارتگاه‌های تبار، ارواح نیاکان و رده‌ای از خدایان محلی سازمان یافته که به بیشه‌های معین، منابع آب و پهنه‌های زمین کشاورزی پیوند دارند. شناخته‌شده‌ترین نهاد pcaay است؛ نقاب‌پوشان مراسم تدفین که گاه با عنوان «ماسک‌های گاو» توصیف می‌شوند و در مراسم تدفین دوم ظاهر می‌شوند، مراسمی که گذار کامل فرد به نیاکان را نشان می‌دهد. این‌ها اجراهایی برای بیگانگان نیستند، بلکه کاری الزامی‌اند، و تعهد بازگشت به زادگاه برای تشییع جنازه‌ی والدین یکی از نیرومندترین کشش‌ها بر شتات است. کاتولیسم که پرتغالی‌ها آورده‌اند در برخی روستاها نفوذ کرده و اسلام در حاشیه، اما گرایش به دین جدید نظام کهن را کنار نزده، بیشتر بر آن لایه‌ای افزوده است.

جامعه‌ی مانجاک در میراث و جهان‌بینی مادرتبار است، اما اقامت پدرمکان است؛ تنشی که به نظام خویشاوندی شکل ویژه‌ای می‌دهد، چنان‌که وارثان مرد نه پسران خودش که پسران خواهرش‌اند. آنان در منطقه به بافندگی نیز شهرت دارند: پارچه‌ی نخیِ باریکه‌بافت با نقش‌های هندسی متراکم به رنگ نیلی و سرخ، که مردان روی دارهای افقی می‌بافند، در سراسر غرب آفریقا داد و ستد می‌شود و به‌طور فزاینده به‌عنوان یکی از سنت‌های بافندگی متمایز ساحل شناخته می‌شود.