اروتیک لاها

لاها قومی کوچک از ارتفاعات شمال غربی ویتنام است که حدود ده هزار نفر جمعیت دارند. آنچه آنان را متمایز می‌کند آنچه دیده می‌شود نیست، بلکه زبانی است که صحبت می‌کنند. یک روستای لاها در استان Sơn La ممکن است تقریباً عیناً شبیه روستاهای Black Tai اطرافش به نظر برسد: خانه‌های چوبی روی پایه، شالیزارهای کف دره‌ها، و زنانی با بلوزهای تنگ و دامن‌های بلند تیره. تفاوت وقتی آشکار می‌شود که مردم در خانه با هم حرف می‌زنند. زبان لاها به شاخه Kra از خانواده Kra-Dai تعلق دارد. این زبان با زبان‌های تای که در اطرافش رایج است خویشاوندی دوری دارد، اما آنقدر دور است که گویشور تای نمی‌تواند آن را دنبال کند. خویشاوندان آن در شاخه Kra زبان‌های کوچک دیگری‌اند مانند Gelao، Lachi و Qabiao که در جیب‌های پراکنده‌ای در شمال ویتنام و جنوب چین یافت می‌شوند.

این خویشاوندی نزدیک با تای، داستان لاها است. قرن‌ها آنان زیر حکومت امیرنشین‌های تای در سرزمین رود سیاه زندگی کردند، جایی که قوم‌های تپه‌نشین غیرتای زیر عنوان Xá گرد آمده بودند. یکی از نام‌های خارجی قدیمی‌تر آنان، Xá Khao، از همان نظام برمی‌آید. در طول نسل‌ها، لاها پوشش تای، شیوه ساختن خانه و روش‌های کشاورزی را پذیرفتند و بسیاری از آنان به زبان تای مسلط‌اند. زبان ویتنامی از راه مدرسه گسترش یافته است. زبان لاها اکنون در معرض خطر زوال تلقی می‌شود. زبان‌شناسان دو بخش اصلی را تشخیص می‌دهند که معمولاً Wet Laha و Dry Laha نامیده می‌شوند و غالباً این دو را جداگانه بررسی می‌کنند.

در بیشتر تاریخ‌شان، لاها از کشاورزی زندگی می‌کردند. آنان کشاورز کوره‌ای بودند: قطعه‌های شیب تپه را پاک و آتش می‌زدند تا برای برنج کوهی زمین آماده کنند و وقتی خاک فرسوده می‌شد، مزارعشان را جابه‌جا می‌کردند. بسیاری از خانوارها بعدها به شالیزارهای دائمی کوچیدند، ابتدا تحت تأثیر تای‌ها و سپس در قالب برنامه‌های دولتی ویتنام. دین بیشتر در خانه انجام می‌شود، هرچند جنبه روستایی نیز دارد. خانواده‌ها نیاکان خود را در مذبح خانگی گرامی می‌دارند و مردم ارواح خانه، روستا، مزارع و جنگل را جدی می‌گیرند. برای بیماری، برای برداشت محصول و برای نقاط عطف بزرگ زندگی فرد، متخصصان آیین فراخوانده می‌شوند. ازدواج به طور سنتی شامل دوره‌ای خدمت به خانواده عروس بود؛ داماد تازه در خانه پدر و مادر همسرش زندگی و کار می‌کرد تا آنکه زوج خانه مستقل خود را برپا کنند.

لاها یکی از 54 گروه قومی رسماً شناخته‌شده ویتنام است. این وضعیت جایگاهی در سرشماری و حضوری در برنامه‌های فرهنگی دولت به آنان می‌دهد. اما این امر به تنهایی کمک چندانی به زنده ماندن زبان کوچکی نمی‌کند، در منطقه‌ای که تای و ویتنامی زبان‌های بازار، مدرسه و صفحه گوشی‌اند.