اروتیک خونگودورها

خونگودورها یکی از چهار بخش بزرگ قبیله‌ای بوریات‌ها هستند، در کنار بولاگات، اهیریت و خوری، و همان بخشی‌اند که کوهستان غربی را در اختیار دارد. سرزمین‌شان در امتداد ساین شرقی و تپه‌های پای آن گسترده است: دره توانکا در جنوب غربی دریاچه بایکال، فلات مرتفع اوکا، ناحیه زاکامنسک در امتداد مرز مغولستان و، در شمال این رشته‌کوه، استپ آلار در استان ایرکوتسک. خانواده‌هایی با تبار خونگودور در آن سوی مرز، در شمال مغولستان هم زندگی می‌کنند. آنچه این دره‌های پراکنده را به هم پیوند می‌دهد، نسب‌شناسی است. هر خونگودور تیره خود را می‌شناسد، سنت از هشت یا نُه تیره سخن می‌گوید، و مقامات روس هنگام ثبت تیره‌ها بر اساس شماره، این چارچوب را به وام گرفتند.

ریشه‌های آنان هنوز محل بحث است. روایت رایج می‌گوید که در اواخر سده هفدهم میلادی مغولستان را ترک کردند، زیرا جنگ‌های میان شاهزادگان خالخا و فرمانروای دزونگار، گالدان، آنان را به شمال راند، و سپس حکومت روسیه را در سرزمین توانکا و آلار پذیرفتند. برخی پژوهشگران دیگر، خونگودورها را جمعیتی کهن‌تر در ساین می‌دانند که در مرزی که هنوز وجود نداشت، این‌سو و آن‌سو رفت‌وآمد می‌کرد. در هر دو صورت، پیوند با مغولستان آشکار است. گویش خونگودورها به گروه گویش‌های بوریاتی آلار-توانکا تعلق دارد و گویش زاکامنسک به زبان مغولی خالخا گرایش دارد. زبان روسی امروز بر زندگی روزمره سیطره دارد، به‌ویژه در آلار، و حفظ زبان بوریاتی در میان کودکان نگرانی واقعی است.

قو نیای خونگودورهاست. صیغه‌ای کهن که با خوری‌ها مشترک است، آنان را مردمی از نسل قو توصیف می‌کند که تیر بستن اسب‌شان از چوب توس است، و نباید به این پرنده آسیبی رسید. وقتی در بهار قوها از فراز سرشان می‌گذرند، افراد مسن هنوز شیر یا چای را به سوی آن‌ها می‌پاشند. دین بر اساس کوه‌ها تقسیم می‌شود. توانکا، اوکا و زاکامنسک سرزمین بودایی گلوگ‌اند، و داتسان‌ها از دهه 1990 پس از ویرانی شوروی بازسازی شده‌اند. آلار که بوریات‌های غربی شامانی و روستاهای روسی آن را احاطه کرده‌اند، داتسان ویژه خود را داشت، اما شامانیسم در آنجا نیرومندتر ماند و غسل تعمید ارتدوکس ژرف‌تر نفوذ کرد. در عمل لایه‌ها همه‌جا در هم می‌آمیزند: لاماها و شامان‌ها به یک خانواده خدمت می‌کنند و ارواح کوه‌ها هدایای خود را در تل‌های سنگی کنار جاده، که اوبو نامیده می‌شوند، دریافت می‌کنند. در توانکا، زیارتگاه بورخان بابای هم بوداییان و هم شامانی‌ها را جذب می‌کند.

معیشت از ارتفاع پیروی می‌کند. چوپانان اوکا یاک و دورگه‌های یاک-گاو را بر مراتعی نگه می‌دارند که برای دام معمولی بیش از حد مرتفع است، در حالی که توانکا و آلار گاو، اسب و گوسفند را در کنار یونجه و غلات پرورش می‌دهند. در دهه‌های اخیر، ناحیه‌ها به نوبت میزبان گردهمایی خونگودورها شده‌اند، گردهمایی‌ای که هم دیدار ورزشی با کشتی، تیراندازی با کمان و مسابقه اسب‌دوانی است، هم دیدار خانوادگی، و بسیار کرده تا نام قبیله‌ای کهن را به هویتی زنده و کاربردی بازگرداند.