اروتیک چالدون‌ها

چالدون واژه‌ای است که در سیبری برای روس‌هایی به کار می‌رود که پیش از دیگران به آنجا رسیدند. این نام به نسل‌های کسانی اطلاق می‌شود که در اواخر قرن شانزدهم و در قرن هفدهم از کوه‌های اورال گذشتند: قزاق‌ها و مأموران خدمت دولتی، شکارچیان حیوانات پوستی، دهقانان دولتی و گریختگان، که بیشترشان از شمال روسیه بودند، از اطراف ولوگدا، ولیکی اوستیوگ، ویاتکا و ساحل دریای سفید. هیچ‌کس بر سر منشأ این نام توافق ندارد. ولادیمیر دال در فرهنگ لغت قرن نوزدهمی‌اش آن را به معنای ولگرد یا زندانی فراری شرح داد و آن را وام‌واژه‌ای مغولی خواند. یک داستان خانوادگی رایج این نام را از دو رودخانه، چالکا و دن، می‌گیرد که گفته می‌شود نیاکان آن‌ها پشت سر گذاشته‌اند. روشن است که این واژه به‌عنوان توهین آغاز شد؛ مهاجران بعدی که پس از پایان دوران سرفداری و در امتداد راه‌آهن ترانس‌سیبری به آنجا سرازیر شدند آن را به کار بردند، و ساکنان قدیمی سرانجام آن را از آنِ خود کردند و با افتخار به خود بستند. آن‌ها برای تازه‌واردان نام‌های خاص خود را داشتند: لاپوتنیکی، یعنی کفش‌لیفی‌پوشان، یا راسسییسکیه، یعنی مردم اهل روسیه، گویی سیبری جای دیگری است.

هسته‌ی ماجرا همین حس جای دیگری بودن است. سیبری هرگز سرفداری را به آن معنایی که در روسیه‌ی اروپایی وجود داشت نشناخت، زمین فراوان بود، و ساکنان قدیمی به دهقانانی مرفه و خودکفا تبدیل شدند که به خانه‌های بزرگ چوبی، کف‌هایی که تا رسیدن به چوب لخت سابیده می‌شد، نوشیدن زیاد چای و خویشتن‌داری خاصی در برابر غریبه‌ها شناخته می‌شدند. آن‌ها کشاورزی می‌کردند، اما در تایگا شکار، ماهیگیری، تله‌گذاری و جمع‌آوری دانه‌ی کاج هم می‌کردند، و از همسایگان تاتار، خانتی، اونک و بوریات بسیار آموختند؛ مهاجران نخستین، که بیشترشان مرد بودند، با آنان وصلت هم کردند. یکی از رسومی که مسافران به آن اشاره کرده‌اند این بود که شب‌ها نان و شیر را روی طاقچه‌ی کنار پنجره برای گریختگانی که از آنجا می‌گذشتند می‌گذاشتند؛ این کار بخشی صدقه بود و بخشی بیمه.

زبان آن‌ها گویش ساکنان قدیمی در روسی سیبری است: پایه‌اش شمالی است، با حفظ تلفظ گرد حرف o در هجای بی‌تکیه، پایانه‌های فعلی کوتاه‌شده (znat به جای znaet)، و لایه‌ای از واژه‌های وام‌گرفته از زبان‌های ترکی و دیگر زبان‌های سیبری. دین، ارتدوکسی روسی است که در سرزمینی ادامه یافت که حوزه‌های کلیسایی‌اش پهناور و کشیشانش اندک بودند، از این رو آیین‌های خانگی و باورهای عامیانه بخش بزرگی از کار را انجام می‌دادند. جماعت‌های مؤمنان کهن، مانند کرژاک‌ها و سمیسکی‌ها، کنار آن‌ها زندگی می‌کردند و معمولاً جدا به حساب می‌آیند.

اشتراکی‌سازی، شهرهای صنعتی و موج‌های بعدی مهاجرت بیشتر مرزهای آشکار را از میان برد. امروز چالدون بیش از آنکه یک جامعه باشد، ادعایی تبارشناختی است: کسانی در تیومن، اومسک، تومسک، کراسنویارسک یا ایرکوتسک که می‌گویند خانواده‌شان پیش از رسیدن دیگران آنجا بوده است. گویش روستایی رو به محو شدن است، اما این واژه در گروه‌های فولکلور، موزه‌های محلی و در این باور آرام باقی مانده که یک سیبریایی دقیقاً همان چیزی نیست که یک روسِ اهل غرب است.