اروتیک تاتارهای بارابا

تاتارهای بارابا مسلمانان ترک‌زبانِ استپ بارابا هستند، یعنی سرزمین هموار و مرطوبی میان رودهای ایرتیش و اوب در غرب سیبری که هم‌نام آنان است. بیرونی‌ها معمولاً آنان را در شمار تاتارهای سیبری به‌طور کلی قرار می‌دهند و در سرشماری‌های رسمی بسیاری از آنان صرفاً در مجموع کل تاتارها ناپدید می‌شوند. اما تاتارهای بارابا تاریخ ویژهٔ خود را دارند. سرزمین آنان کمتر علفزار باز است و بیشتر باتلاق، بیشه‌های توس، نیزار و صدها دریاچهٔ کم‌عمق است که دریاچهٔ چانی بزرگ‌ترین آن‌هاست.

آن سرزمین آنان را به همان اندازه که دامدار کرد، ماهی‌گیر و شکارچی نیز ساخت. خانواده‌ها در دریاچه‌ها و رودخانه‌ها کار می‌کردند، پرندگان آبزی و جانوران پوستی شکار می‌کردند و اسب و گاو را روی زمین‌های خشک‌تر نگه می‌داشتند. ریشه‌های آنان هم به همان اندازه درهم‌آمیخته است. گروه‌های ترک کیپچاق که به سمت شمال کوچ می‌کردند در میان اقوام اوگری و سامویدیِ کهن‌ترِ حاشیهٔ جنگل ساکن شدند و بعدها مهاجران و بازرگانانی از ولگا و آسیای مرکزی نیز در میان آنان پذیرفته شدند. قوم‌نگاران هنوز سه گروه محلی را بازمی‌شناسند: بارابا-توراژ، لیوبی-تونوس و ترنین-چوی. زبانشان، یعنی گویش بارابا از تاتاری سیبری، گونه‌ای کیپچاقی است که با تاتاری قازان تفاوت دارد. با این حال، معیار ادبی قازان زبان نوشتاری مدرسه‌ها و نشریات آنان بوده است. امروزه روسی بر زندگی روزمره چیره است، به‌ویژه میان جوانان.

نقطهٔ عطف در سدهٔ هفدهم رخ داد. هنگامی که گسترش روسیه در اواخر سدهٔ شانزدهم خانات سیبری را درهم شکست، تاتارهای بارابا در مرزی مورد منازعه میان دژهای روسی در شمال و قدرت‌های اویرات در جنوب باقی ماندند. برای دهه‌ها بسیاری از آنان هم‌زمان به هر دو طرف خراج پوست می‌پرداختند. در سدهٔ هجدهم جادهٔ سیبری مهاجران روس را از میان استپ به این سرزمین آورد و در دههٔ 1890 راه‌آهن ترانس‌سیبری نیز در پی آن آمد. با گذشت زمان، روستاهای تاتار در میان روستاهای روسی محصور شدند.

اسلام در تمام این تحولات جریان دارد. نسبتاً دیر رسید و بیشتر ملاهایی از تاتارهای ولگا و آسیای مرکزی در سده‌های هجدهم و نوزدهم آن را آوردند، و به جای آنکه باورهای کهن‌تر را از میان ببرد، بر روی آن‌ها نشست. شمن‌ها و اعتقاد به ارواح مدت‌ها پس از گرویدن به اسلام برجا ماندند. حکومت شوروی مساجد را بست و دانش دینی را کم‌رنگ کرد. از دههٔ 1990 به این سو مساجد و انجمن‌های فرهنگی تاتار به منطقه بازگشته‌اند و سابانتوی، جشن تابستانی تاتارهای ولگا، در سراسر استان به‌طور علنی برگزار می‌شود. امروز این هویت کمتر از راه پوشش یا معیشت و بیشتر از راه خویشاوندی، روستا، ایمان و احساس تعلق استوار به این پهنهٔ مشخص از سرزمین دریاچه‌ای سیبری پابرجا مانده است.