اروتیک چلکان‌ها

چلکان‌ها مردم تایگا هستند، و در آلتای این یک مقوله است، نه صرفاً یک توصیف. کمی بیش از هزار نفر از آن‌ها در منتهی‌الیه شمال‌شرقی جمهوری آلتای در روسیه زندگی می‌کنند، در ناحیهٔ توروچاک، در امتداد رود لبد و شاخهٔ آن بایگول، زیر جنگل تاریکِ نراد و سپیدار لرزان که سیبریایی‌ها آن را تایگای سیاه می‌نامند. در جنوبِ آن‌ها دره‌های باز و گله‌داران اسب قرار دارند. چلکان‌ها شکار و ماهیگیری می‌کردند، زنبور عسل نگه می‌داشتند و دانه‌های کاج سیبری را جمع می‌کردند، که هنوز پاییز را در روستاهایی مانند کورماچ-بایگول سامان می‌دهد. خودشان را چالکاندو می‌نامند، و نیز کو-کیژی، یعنی مردم کو. کو نامی است که آن‌ها بر رود نهاده‌اند و در زبان‌های ترکی به معنای قو نیز هست، پس روس‌ها نام رود را به لبد برگرداندند و سپس دو قرن این مردم را زیر همین نام ثبت کردند: تاتارهای لبدینسکی، نامی که خودشان انتخاب نکردند و بیشترشان به کار نمی‌برند.

زبانشان، چلکانی، در گروه آلتایی شمالی از زبان‌های ترکی جای دارد، به کومندینی و توبالاری نزدیک است و به‌روشنی از آلتایی جنوبی که در مرکز سیاسی جمهوری به آن سخن می‌گویند جداست. شمار کسانی که به این زبان تسلط دارند به چند صد نفر کاهش یافته، که بیشترشان سالخورده‌اند، و کار احیای آن محلی و بی‌زرق‌وبرق است: کتاب‌های الفبایی که به دست کسانی فراهم شده که هنوز به آن سخن می‌گویند، و درس‌هایی در مدرسهٔ یک روستا. غسل تعمید ارتدکس همراه با هیئت تبلیغی روحانی آلتای در قرن نوزدهم آمد و بیشتر چلکان‌ها روی کاغذ مسیحی‌اند، اما لایهٔ کهن‌تر پابرجا ماند. کوه‌ها، رودها و گردنه‌ها صاحب دارند، در گردنه چیزی به جا می‌گذارند، و از آنچه تایگا به آدم داده لاف نمی‌زنند. تبار از راه تیره‌های برون‌همسر می‌گذرد، به نام سئوک، یعنی لفظاً استخوان، که در حساب قدیمی هنوز تعیین می‌کند چه کسی با چه کسی می‌تواند ازدواج کند. سیاستِ به شمار آمدن بیش از هر چیز دیگری سدهٔ گذشتهٔ این مردم را شکل داده است: در قرن هفدهم باج به قلعه‌های روسی می‌رفت و در همان دوران به خان‌های جونگار نیز؛ سرشماری‌های شوروی از سال 1939 آنان را در یک ملیت واحد آلتایی ادغام کردند و آنان به‌عنوان قومی متمایز از ثبت‌ها ناپدید شدند؛ در سال 2000 به فهرست فدرال اقوام بومی کم‌شمار بازگردانده شدند، که نامی به آن‌ها برگرداند و همچنین ادعاهای مشخصی نسبت به شکار، ماهیگیری و خودِ جنگل. امروز بحث بر سر قطع درختان و مهاجرت به بیرون است.