اروتیک کدایان

در سلطنتی که پایتخت قدیمی‌اش روی پایه‌هایی بر فراز رودخانه ساخته شده بود، کدایان مردم خشکی بودند. مالایی‌های برونئی در روستای آبی زندگی و داد و ستد می‌کردند؛ کدایان اما زمین پشت آن را پاک‌سازی می‌کردند و برنج می‌کاشتند. این تقسیم میان آب و زمین کهن‌ترین چیزی است که درباره‌شان گفته می‌شود، و هنوز هم شیوه خودتوصیفی آنان را شکل می‌دهد: کشاورزانی ساکن نواحی درونی، ساده‌تر در رفتار از خاندان‌های درباری که در کنارشان می‌زیستند. روستاهایشان در امتداد ساحل شمال‌غربی جزیره بورنئو و سرزمین‌های پشت آن، در سراسر ناحیه‌های برونئی و آن‌سوی هر دو مرز، تا لیمبانگ و لاواس در ساراواک و منطقه سیپیتانگ و بوفورت در صباح پراکنده‌اند. شمارشان اندک است، ده‌ها هزار نفر نه میلیون‌ها، و میان سه حوزه قضایی پخش شده‌اند که مردم را به شیوه‌های متفاوتی می‌شمارند. قانون اساسی برونئی آنان را یکی از هفت گروه بومی زیر عنوان مالایی می‌داند، در کنار توتونگ، بلایت، بیسایا، دوسون و موروت، و همین به آنان جایگاهی حقوقی می‌دهد که خویشاوندانشان آن‌سوی مرز ندارند.

زبان کدایان از شاخه مالایی است و بسیار به مالایی برونئی نزدیک است، آن‌قدر نزدیک که جایی که کدایان زبانی می‌شنوند، بیگانگان گویشی می‌شنوند. بارزترین نشانه آن یک غیاب است: زبان کدایان حرف «ر» را که گونه‌های پیرامونی نگه می‌دارند از دست داده است، پس همان واژه‌ها کوتاه‌تر و نرم‌تر از آنچه گوش برونئی انتظار دارد ادا می‌شوند. دینشان اسلام سنی بر مذهب شافعی است که آن را زود پذیرفتند و سخت به آن پایبند ماندند، و این دین در دل تقویم کشاورزی جریان دارد، نه در کنار آن. روشن‌ترین نمونه ماکان تاهون، یعنی «خوردن سال»، است: شکرگزاری‌ای در مقیاس روستا پس از برداشت محصول، که در آن غذا به‌صورت جمعی پخته می‌شود، دعا خوانده می‌شود و فصل پیش از آغاز فصل بعد به‌درستی به پایان می‌رسد. کار مزرعه نیز به‌طور سنتی به همین شیوه انجام می‌شد: خانواده‌ها به نوبت در قطعه‌های یکدیگر کار می‌کردند، به جای آنکه به کارگر مزد بدهند. اینکه کدایان در اصل از کجا آمده‌اند به‌راستی محل اختلاف است. یک روایت آنان را کشاورزانی از همراهان سلطان بولکیاه می‌داند که از جاوه آمدند، و خود نام را واژه‌ای جاوه‌ای به معنای پیرو یا همراه می‌خواند؛ روایت دیگر آنان را از دیرباز ساکن بورنئو می‌داند که زود مسلمان شدند و زود به مالایی سخن گفتند. هیچ‌کدام بر دیگری چیره نشده است. آنچه محل اختلاف نیست این است که سرزمین کدایان بارها با مرزهایی که جای دیگری ترسیم شده بودند تکه‌تکه شد: الحاق لیمبانگ به دست بروک در سال 1890 کشاورزان کدایان را زیر فرمان راجایی سفیدپوست قرار داد که با آن موافقت نکرده بودند، و روستاهای کدایان در شورش 1962، در آستانه تصمیم برونئی برای بیرون ماندن از مالزی، نقشی برجسته داشتند.