اروتیک قراغاش‌ها

قراغاش‌ها بازماندهٔ اردوی نوغای در ولگای سفلی‌اند: چند هزار نفر در شماری از روستاهای پراکنده در شمال و شرق آستاراخان، در نیمه‌بیابان هموار، جایی که رودخانه پیش از رسیدن به دریای خزر شروع به شاخه‌شاخه شدن می‌کند. آنان دقیقاً می‌دانند که چه کسانی‌اند، و گفتنش ارزش دارد، زیرا اسناد رسمی دو قرن است که با آنان مخالفت دارند. مدیران امپراتوری روسیه آنان را تاتارهای کوندروف ثبت کردند. سرشماری‌های شوروی دوباره آنان را در شمار تاتارها آوردند. «قراغاش» که معمولاً به معنای درخت سیاه خوانده می‌شود، نامی است که خود برای خویش به کار می‌برند، و هویت نهفته در پس آن نوغایی است، با تبارشناسی‌ای که به کنفدراسیون استپی‌ای بازمی‌گردد که در قرن هفدهم از هم پاشید.

این فروپاشی محور تاریخ آنان است. هنگامی که اردو فروپاشید، بخشی از جمعیتش زیر فرمانروایی قالموق‌ها افتاد و به هر جا که قالموق‌ها رفتند رفت. قراغاش‌ها در دههٔ 1720 خود را از آن ترتیب رها کردند و در نزدیکی کراسنی یار زیر اقتدار روسیه ساکن شدند، یعنی تقریباً همان جایی که امروز نوادگانشان زندگی می‌کنند. آنان گوسفند، اسب و شتر را در دشت‌های آستاراخان می‌چراندند و به‌طرز قابل‌توجهی تا دیرزمانی، تا مدت‌ها پس از آغاز قرن بیستم، کوچ‌نشین ماندند، تا آنکه اشتراکی‌سازی آنان را در روستاها ساکن کرد و گله‌ها را به مزارع دولتی سپرد. شتر هنوز در چشم‌انداز کاری این منطقه حضور دارد، به شیوه‌ای که در هیچ جای دیگر روسیهٔ اروپایی نیست.

زبان آنان ترکی قیپچاقی است، گویشی نوغایی که یک قزاخ بدون زحمت زیاد آن را درمی‌یابد و یک تاتار آستاراخانی تا حد زیادی می‌فهمد، و در آن گوشهٔ شلوغ خانوادهٔ زبان‌های ترکی جای دارد که مرزهای نوغایی، قزاخی و تاتاری را سیاست دست‌کم به اندازهٔ دستور زبان ترسیم می‌کند. همه به روسی نیز سخن می‌گویند، و گویش آشکارا بیش از هر بخش دیگر هویت قراغاش‌ها در معرض خطر است. اسلام مدت‌ها پیش از کوچ به ولگا در میان آنان بوده و سنی حنفی است و بدون تشریفات زیاد حفظ می‌شود: بر تدفین، نام‌گذاری و شکل سال حاکم است، نه آنکه خود را اعلام کند. گنجینهٔ کهن حماسه‌های نوغایی تا دوره‌ای که هنوز در حافظهٔ زندگان است در این روستاها زنده ماند، و به همین سبب زبان‌شناسان و فولکلورشناسان توجهی بسیار بیش از آنچه جمعیتی به این اندازه معمولاً دریافت می‌کند به آنان داده‌اند.