اروتیک کالماک‌ها

کالماک‌ها جماعتی تاتار و مسلمان در دره رود تام در اطراف تامسک هستند و نامشان به گذشته‌ای اشاره دارد که بسیار با اکنون ایشان متفاوت است. کالماک نامی ترکی و کهن برای اویرات‌ها، یعنی مغولان غربی، است. روس‌ها در سیبری این نام را به تلئوت‌ها هم تعمیم دادند، قومی ترکی‌تبار از پای‌کوه‌های آلتای و بالادست اوب که در قلمرو دولت اویراتی دزونگار می‌زیستند. کالماک‌ها از گروه‌های تلئوتی‌اند که در سده‌های 17 و 18، هنگامی که روسیه و دزونگارها بر سر کنترل جنوب سیبری می‌جنگیدند، به شمال کوچیدند و زیر اقتدار روسیه در نزدیکی تامسک ساکن شدند. آنان قومی جدا از کالمیک‌های پایین ولگا هستند که به زبان مغولی سخن می‌گویند و بودایی‌اند، هرچند نام‌های تقریباً یکسان همواره سبب سردرگمی می‌شود.

دین و همسایگان، مهاجران تلئوت را به تاتار بدل کردند. در اطراف تامسک، آنان در کنار تاتارهای ایوشتا و چات و مهاجران مسلمانی که از آسیای میانه آمده بودند زندگی می‌کردند. در طول نسل‌ها اسلام سنی را پذیرفتند و در جمعیت مسلمان منطقه ادغام شدند. مردم‌شناسان امروز ایشان را یکی از شاخه‌های تاتارهای تامسک می‌دانند. گویش ایشان لهجه‌ای از تاتاری سیبری است، زبانی ترکی از خانواده قیپچاقی، که آثار تلئوتی در آن باقی مانده و آن را از دیگر لهجه‌های تاتاری سیبری متمایز می‌کند. زبان روسی، چنان‌که برای بیشتر تاتارهای سیبری، بر زندگی روزمره مسلط است و این گویش دائماً زیر فشار آن قرار دارد.

امروزه اسلام ریتم سال و زندگی فرد را تعیین می‌کند. قربان بایرام، اورازا بایرام و آیین‌های دفن مسلمانان، زندگی جمعی را شکل می‌دهند، همان‌گونه که برای دیگر تاتارهای سیبری چنین است. جشن تابستانی سابانتوی، با کشتی و بازی‌هایش، کالماک‌ها را به جوامع تاتار در سراسر روسیه پیوند می‌دهد. جمعیتشان اندک است و آمارهای رسمی معمولاً آنان را در شمار کلی تاتارها می‌گنجانند. آنچه متمایز باقی مانده شمردنی‌تر نیست: نیاکانی که در پای‌کوه‌های آلتای دام می‌چراندند و میان فرمانروایان استپ و قلعه‌های روسی وفاداری خود را جابه‌جا می‌کردند، تاریخی که جامعه امروز بیشتر در نامش حفظ کرده است. کالماک‌ها نمونه روشنی‌اند از اینکه هویت تاتارهای سیبری چگونه از چند قوم ساخته شد، نه آنکه یکجا و دست‌نخورده به ارث رسیده باشد.