اروتیک موالی

موالی قبیله‌ای عرب بدوی در شمال سوریه‌اند. آنچه آنان را متمایز می‌کند، تاریخ اقتدار است، نه اندازه‌شان. در سده‌های نخست عثمانی، خاندان حاکمشان، آل ابو ریش، مقام امیر العرب را داشت، یعنی رئیس رسمی و به‌رسمیت‌شناخته‌شده‌ی قبایل بادیه. این عنوان به موالی جایگاهی رسمی در نظم امپراتوری بخشید. از آنان انتظار می‌رفت که آرامش بادیه را حفظ کنند و راه‌ها را باز نگه دارند، و در عوض، امیران‌شان از دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شدن و درآمد دریافت می‌کردند. کمتر قبیله‌ای در سوریه می‌تواند چنین منزلتی ادعا کند، و هنوز هم بیشتر به همین شکل به یاد آورده می‌شوند.

نام‌شان می‌تواند خواننده را دچار سردرگمی کند. موالی جمع عربی «مولی» به معنای وابسته یا پیرو است. این همان واژه‌ای است که مورخان برای نومسلمانان غیرعرب به کار می‌برند، کسانی که در سده‌های نخست اسلامی به قبایل عرب پیوستند. اما این قبیله چیز دیگری است: اتحادی بدوی با تبارها و روایت ویژه‌ی خود. نباید آن را با آن طبقه‌ی اجتماعی نخستین اشتباه گرفت.

سرزمین‌شان نواری بود که در آن زمین‌های زراعی کم‌کم به دشت بازِ بادیه می‌رسید، در شرق دره‌ی عاصی و میان حماه و حلب. نسل‌ها زندگی در آنجا یعنی دامداری، کوچ با فصول میان چراگاه و مرز کشت، و داد و ستد با شهرک‌های بازار در حاشیه‌ی بادیه. این توازن در سده‌های هفدهم و هجدهم فروپاشید، زمانی که اتحادیه‌های بزرگ عنزه از شبه جزیره‌ی عربستان به شمال راندند و بهترین چراگاه‌ها را تصرف کردند. موالی سیادت خود را از دست دادند. در دو سده‌ی بعد، بیشتر خانواده‌هایشان در روستاها ساکن شدند، غله کاشتند و گله‌هایشان را نزدیک خانه نگه داشتند.

امروز موالی به زبان عربیِ روستاهای شمال سوریه سخن می‌گویند، با ویژگی‌های بدوی که آن را از گفتار شهرهای کهن متمایز می‌کند. آنان مسلمانان سنی‌اند و ایمان، همچون بیشتر روستاهای سوریه، در زندگی روزمره جریان دارد. عرف قبیله‌ای همچنان در کنار آن وزن واقعی دارد. خویشاوندی ازدواج، نحوه‌ی حل اختلاف میان خانواده‌ها و اینکه چه کسی از طرف چه کسی سخن بگوید را تعیین می‌کند. ساکن شدن، هویت قبیله‌ای را پایان نداد. کشاورزی منطقه‌ی میان حماه و ادلب، جایی که بسیاری از موالی زندگی می‌کنند، در جنگی که از سال 2011 آغاز شد سخت آسیب دید و آوارگی، خانواده‌ها را فراتر از محدوده‌ی قدیمی قبیله پراکنده کرد.