اروتیک جارای

جارای‌ها در سرزمین فلات‌های موج‌دار ارتفاعات مرکزی ویتنام زندگی می‌کنند، بیشتر در استان‌های جیا لای و کُن‌توم، و جمعیت کوچک‌تری از آن‌ها آن‌سوی مرز در شمال‌شرق کامبوج پراکنده‌اند. آنان بزرگ‌ترین گروه از مردمان چامی‌زبان در سرزمین اصلی‌اند، و از نظر زبانی استثنا به شمار می‌روند، چراکه زبانشان به خانواده آسترونزیایی تعلق دارد که جز این در جزایر جنوب‌شرق آسیا و اقیانوس آرام گسترده است. جارای‌ها در اصل مردمی با ریشه دریایی‌اند که هرگز به دریا بازنگشتند. زبانشان نزدیک‌ترین پیوند را با زبان‌های چام و راده دارد و پیوندی دورتر با مالایی و تاگالوگ، که همنشینی غیرمعمولی است برای مردمی کوهستانی که گویشوران زبان‌های مون-خمر و ویتنامی گرداگردشان را گرفته‌اند.

ساختار جامعه بر پایه تبار مادری سازمان یافته است. نسب، خانه و زمین خانوادگی از راه زنان منتقل می‌شود؛ شوهر به هنگام ازدواج به خانه دراز همسرش می‌رود و فرزندان به تبار مادر تعلق دارند. نظام تبارها قواعد ازدواج را با قدرتی واقعی تنظیم می‌کند؛ برخی پیوندها در میان نسل‌ها ممنوع است و بزرگان نسب را با دقت پی می‌گیرند. خانه دراز سنتی که بر پایه‌های چوبی برپا می‌شود و گاه چنان دراز است که چند خانواده خویشاوند را در خود جای می‌دهد، نشانه معماری مشخص سکونتگاه‌های جارای است، هرچند بتن و ورق حلبی به‌تدریج جای چوب و کاه را می‌گیرند.

زندگی مذهبی در بنیاد جان‌باورانه است. جهان مسکن ارواحی است به نام یانگ که در برنج، آب، جنگل، سنگ‌هایی خاص و درختانی خاص ساکن‌اند، و آیین‌ها برای حفظ روابط سالم با آن‌ها وجود دارند. متمایزترین رسم جارای گورستان است: خانواده‌ها سال‌ها از گوری نگهداری می‌کنند، به مرده خوراک می‌دهند و «با او زندگی می‌کنند»، سپس مراسم رهاسازی گور، پُ تی، را برگزار می‌کنند که پس از آن درگذشته آزاد می‌شود و گور اجازه می‌یابد به جنگل بازگردد. پیکره‌های چوبی حکاکی‌شده، گاه سوگوار، گاه شهوانی و گاه صرفاً ناظر، خانه‌های تدفین را احاطه کرده‌اند. این پیکره‌ها از برجسته‌ترین آثار مجسمه‌سازی عامیانه در سرزمین اصلی جنوب‌شرق آسیا به شمار می‌روند.

پیش از استعمار فرانسه، جارای‌ها سنت سیاسی خاص خود را داشتند که سازمان آن سست بود و از جمله پوتائو معروف را دربر می‌گرفت، یعنی به‌اصطلاح «پادشاهان آتش، آب و باد»، که شخصیت‌هایی آیینی بودند و نه فرمانروا، و مردم‌شناسانی چون ژاک دورن دهه‌ها کوشیدند منصب آنان را توصیف کنند. قرن بیستم برای آنان سخت گذشت: جنگ در سراسر ارتفاعات، آوارگی در دوران جنگ ویتنام و پس از آن، برنامه‌های اسکان مجدد پس از جنگ، و موج‌های مهاجرت ویتنامی‌های دشت‌نشین به منطقه، همه زمین‌های جارای را تنگ‌تر کرده و زندگی روستایی را دگرگون ساخته‌اند. هیئت‌های تبلیغی مسیحی، به‌ویژه پروتستان، اقلیت قابل‌توجهی را از آیین‌های جان‌باورانه دور کرده‌اند، هرچند جهان ارواح کهن ناپدید نشده، بلکه آرام‌تر شده است.