اروتیک ایدان

ایداان قومی بومی و کوچک در شرق صباح است و غریبه‌ها معمولاً از طریق یک غار با آنان آشنا می‌شوند. در مادای، در تپه‌های آهکی‌ای که در درون خشکی و دور از خلیج دارول قرار دارند، خانواده‌های ایداان حقوق موروثی برای جمع‌آوری لانه‌های خوراکی بادخورک‌ها دارند. این تجارتی کهن است که قرن‌ها لانه‌های بورنئو را به آشپزخانه‌های چینی برده است. در فصل برداشت، جمع‌کنندگان در ارتفاع زیاد روی نردبان‌ها و طناب‌های رتان و در تاریکی تقریباً کامل کار می‌کنند. حق برداشت از بخش مشخصی از دیواره غار، همان‌گونه که زمین در جاهای دیگر به ارث می‌رسد، در درون خانواده‌ها از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. اکنون دولت برای برداشت مجوز صادر می‌کند و زمان آن را تعیین می‌کند، اما این حق از آنِ ایداان است. این حق جامعه را به قطعه زمینی مشخص پیوند می‌دهد، به شیوه‌ای که کمتر قومی می‌تواند این‌چنین به معنای واقعی کلمه به آن اشاره کند.

بیشتر ایداان در روستاهای بخش‌های لاهاد داتو و کوناک زندگی می‌کنند، در امتداد رودخانه سگاما و نزدیک ساحل، و جوامع کوچک‌تری نیز به سمت کیناباتانگان و ساندکان به سر می‌برند. زبان آنان آسترونزی است، اما روی شاخه‌ای مستقل در میان زبان‌های بورنئوی شمالی قرار دارد. این زبان از زبان‌های دوسونی مناطق داخلی متمایز است و تنها خویشاوندی دوری با زبان‌های ساما-باجائو و سولوک دارد که همسایگان ساحلی‌شان به آن‌ها سخن می‌گویند. زبان بگک خویشاوندی نزدیکی با آن دارد و گویندگانش گاهی ایداان و گاهی قومی جداگانه به شمار می‌آیند. مالایی صباح امور مدرسه، بازار و کار را اداره می‌کند و بیشتر ایداان بی‌آنکه به آن فکر کنند میان این دو زبان جابه‌جا می‌شوند.

اسلام دین اکثریت است و ایداان خود را یکی از کهن‌ترین جوامع مسلمان صباح می‌دانند که بسیار پیش از بیشتر مناطق داخلی اسلام آورده‌اند. ایمان ریتم سال و خانواده را تعیین می‌کند: رمضان، نماز جمعه، آشپزخانه‌های حلال و عروسی‌هایی که بر پایه احکام اسلامی برگزار می‌شوند و آداب محلی لایه‌لایه پیرامون مراسم افزوده می‌شود. اقلیت مسیحی کوچک‌تری در کنار آنان زندگی می‌کند. زندگی روستایی مدت‌ها بر کشاورزی برنج، برداشت از غارها و هر کار مزدبگیری که بخش فراهم کند استوار بوده است. در دهه‌های اخیر گسترش نخل روغنی در سراسر منطقه لاهاد داتو زمین‌های پیرامون آنان را دگرگون کرده و زمین‌های کشاورزی را به سوی کشت‌زارهای بزرگ و جوان‌ترها را به سوی شهرها کشانده است.