اروتیک هواره

هوارا بیش از آنکه یک قبیله باشند، نامی‌اند که همواره در حرکت بوده است. آنان در آغاز یک کنفدراسیون بزرگ بربر در تریپولیتانیا بودند، در سرزمین پشت طرابلس و کوه‌های جنوب آن، و وقتی مورخان عرب سده‌های میانه به تنظیم جهان آمازیغ در قالب شجره‌نامه‌ها پرداختند، هوارا از پیش چنان پراکنده شده بودند که نسب‌شناسان نتوانستند توافق کنند آنان را کجا جای دهند. ابن خلدون به‌جد به آنان می‌پردازد و به بحث درباره نسب‌شان نیز به‌جد می‌پردازد. گستره‌شان محل اختلاف نیست: شاخه‌هایی از آنان در افریقیه، در الجزایر، در سوس مراکش، در سراسر مصر علیا و در امتداد نیل در آنچه اکنون سودان است دیده می‌شوند، همه با گونه‌ای از همان نام: هَوّاره، هوارا، هُوّاره، هواویر.

دو نیرو آنان را به بیرون راند. نخست، سده‌های آغازین اسلام بود، هنگامی که بخش بزرگی از تریپولیتانیای بربر به اسلام اباضی گروید، جریانی خارجی که هوارا را در جنگ‌های مکرر با خلافت‌های شرقی در سوی نادرست قرار داد. دوم، مصر بود. در 1380 سلطان مملوک، برقوق، طایفه‌هایی از هوارا را در صعید، امتداد طولانی جنوبی دره نیل، اسکان داد تا وزنه‌ای در برابر قبایل عربی باشند که پیش‌تر در آنجا مستقر بودند. این تدبیر بهتر از آنچه قاهره می‌خواست کارگر افتاد. در عرض چند نسل، هوارا عملاً حکومت مصر علیا شده بودند: مالیاتش را به اجاره می‌گرفتند، غله‌اش را جابه‌جا می‌کردند و زبان بربری خود را آن‌قدر نگه داشتند که وقایع‌نگاران مصری آن را درخور یادکرد دانستند. اوج کار با شیخ همام از فرشوط در میانه سده هجدهم فرا رسید، که اقتدارش بیشتر طول دره علیا را در بر می‌گرفت و مهمان‌نوازی‌اش زبانزد شد، تا آنکه نیروهای علی‌بیگ کبیر در 1769 او را درهم شکستند.

آنچه اکنون باقی مانده بیش از آنکه زبان باشد، تبار است. تقریباً همه کسانی که مدعی تبار هوارا هستند به عربی سخن می‌گویند: گویش صعیدی در سوهاج، قنا و جرجا، که در آنجا نام‌های خانوادگی و نام‌های روستایی هوارا همچنان عادی است؛ عربی مراکشی در دشت سوس پیرامون تارودانت، که در آنجا هوارا همچون بلوکی عربی‌زبان درون سرزمینی عمدتاً تاشلحیت‌زبان قرار دارند و هیچ همسایه‌ای نمی‌گذارد این را از یاد ببرند؛ و عربی سودانی در میان هواویر. اسلام سنی بر مذهب مالکی از دیرباز جای وفاداری کهن اباضی را گرفته است، وفاداری‌ای که در کوه‌های لیبی در میان مردمانی یکسره دیگر باقی مانده است. این نامی است که از زبان خودش بیشتر عمر کرده، و این بیش از آن است که از بیشتر کنفدراسیون‌ها برمی‌آید.