اروتیک دانداری‌ها

دانداریان قومی مایوتی در پایین رود کوبان بودند. آنان در منابع میان سده چهارم پیش از میلاد و سده نخست میلادی ظاهر می‌شوند، در سرزمین دلتایی که رود به دریای آزوف می‌ریزد، در آنچه امروز جنوب روسیه است. پس از آن از منابع ناپدید می‌شوند و به احتمال زیاد در قوم‌های سارمتی و شمال قفقازی که پس از ایشان آمدند جذب شدند. هر آنچه دربارهٔ آنان می‌دانیم را بیگانگان نوشته‌اند. نه واژه‌ای از زبانشان باقی مانده، نه متنی از خودشان و نه گزارشی از خدایانشان. با این حال منابع نامشان را نگه داشته‌اند، نامی که پادشاهان یونانی می‌خواستند آن را از آنِ خود کنند و سربازان رومی آن را شایستهٔ استقرار پادگان دیدند.

سرزمین ایشان خود دلتا بود، هزارتویی هموار از کانال‌ها، نیزارها و دشت‌های سیلابی در ساحل شرقی دریاچه‌ای که یونانیان آن را مایوتیس می‌نامیدند. نویسندگان باستانی دانداریان را همراه با سیندی‌ها، توریات‌ها و دیگر قبایل کوچک زیر عنوان مایوتی فهرست کرده‌اند. استرابون این مردم را کشاورزانی توصیف کرد که همچنان به جنگاوری شهرت داشتند، همچون کوچ‌نشینان اطرافشان. هیچ‌کس نمی‌داند مایوتی‌ها به زبانی کهن از شاخهٔ شمال‌غربی قفقازی سخن می‌گفتند، یا به زبانی ایرانی، یا زبان دیگری. پاسخ این پرسش در بحثی گسترده‌تر اهمیت دارد: برخی مورخان مایوتی‌ها را از نیاکان چرکس‌ها می‌شمارند و برخی دیگر شواهد را برای قضاوت قطعی بسیار اندک می‌دانند.

دانداریان دو بار به‌روشنی در منابع دیده می‌شوند. در سدهٔ چهارم پیش از میلاد، فرمانروایان پادشاهی یونانی بوسفر که مرکزشان در سوی دیگر تنگهٔ کرچ و در پانتیکاپئوم بود، به سوی شرق پیش رفتند و دانداریان را در القاب سلطنتی خود به‌عنوان قومی زیردست نام بردند. این نشان‌دهندهٔ یک فتح است، اما نشان می‌دهد دانداریان قومی به‌اندازهٔ کافی متمایز بودند که شمرده شوند. سپس تاسیتوس لشکرکشی سال ۴۹ میلادی را شرح می‌دهد، زمانی که سپاهیان رومی و بوسفری از کوتیس اول در برابر برادر برکنارشده‌اش میتریداتس حمایت می‌کردند. ارتش به سرزمین دانداریان وارد شد و شهر سوزا را گرفت. میتریداتس آن را رها کرده بود، زیرا نمی‌توانست به وفاداری مردمش تکیه کند. رومیان در آنجا پادگانی برجای گذاشتند و سپس علیه سیراکی‌ها راهی شدند.

آن گذر آخرین نشانهٔ روشن از ایشان است. باستان‌شناسان بسیاری از سکونتگاه‌های مستحکم و گورستان‌های مایوتی را در امتداد کوبان ترسیم کرده‌اند و احتمالاً برخی از آنها متعلق به دانداریان بوده، اما هیچ محوطه‌ای را نمی‌توان با قطعیت به این نام پیوند داد. از ایشان تنها یک سطر در نوشته‌های استرابون، واژه‌ای در یک لقب سلطنتی بوسفری و شهری در روایت تاسیتوس باقی مانده که مردمش نمی‌شد به وفاداریشان برای حمایت از پادشاهشان اعتماد کرد.