اروتیک چانگوها

از یک روستایی چانگو در مولداوی بپرسید که هست و پاسخ اغلب «مجار» یا «رومانیایی» نیست، بلکه «کاتولیک» است. این واژه بیشتر داستان را در خود دارد. چانگوها کاتولیک‌های رومی‌ای هستند که به زبان مجاری سخن می‌گویند و در میان رومانیایی‌های ارتدوکس، در سوی شرقی کوه‌های کارپات، بیرون از مرز قدیمی مجارستان زندگی می‌کنند، و هویتشان بر این تفاوت دوگانه استوار است: دین نادرست برای همسایگان، و سوی نادرست کوه‌ها برای خویشاوندان. به احتمال زیاد این نام از فعلی مجاری به معنای منحرف شدن یا گمراه شدن گرفته شده است، که تقریباً همان نگاهی است که جهان مجاری گسترده‌تر مدت‌هاست به آنان دارد.

هسته اصلی جمعیت در امتداد دره‌های سیرت و تروتوش، در اطراف باکائو و رومن در مولداوی رومانی زندگی می‌کند، و جوامع کوچک‌تری در گذرگاه غیمش بر تارک کارپات و نزدیک براشوو قرار دارند، که روستاهای آن به‌طور غیرمعمول لوتری هستند. پژوهشگران گروه مولداوی را به سه دسته تقسیم می‌کنند: چانگوهای شمالی نزدیک رومن که گفتارشان ویژگی‌های قرون وسطایی را حفظ کرده که در جاهای دیگر از میان رفته است؛ چانگوهای جنوبی اطراف باکائو؛ و چانگوهای سکلر که شمارشان بیشتر است و از سکلی‌هایی هستند که پس از 1764 از سربازگیری هابسبورگ گریختند. گویش آنان مجاری است، زبانی اورالی، اما از اصلاح زبان در قرن نوزدهم که زبان معیار را نوسازی کرد بی‌بهره ماند، پس واژه‌های هر چیز تازه را از رومانیایی وام می‌گیرد. شمار گویندگان اکنون به ده‌ها هزار نفر می‌رسد، از میان حدود یک‌چهارم میلیون کاتولیک مولداوی با تبار چانگو، که بیشتر آنان به رومانیایی گراییده‌اند.

دین روزانه زیسته می‌شود، نه فقط اعلام. کاتولیک‌گری از قرن هفدهم از راه مبلغان فرانسیسکن ایتالیایی به آنان رسید و از سال 1884 از طریق اسقف‌نشین یاشی، که به زبان رومانیایی به آنان خدمت می‌کند و بیشتر از درخواست‌های مراسم عشای ربانی به زبان مجاری سر باز زده است. هر سال در عید پنطیکاست، گروه‌هایی از فراز کوه‌ها به زیارت چیکشوملیو، یا شومولئو چیک، می‌روند، جایی که پوشاکشان به چشم می‌آید: زنان با پیراهن‌های سفید گلدوزی‌شده و دامن پشمی پیچیدنی که با کمربندی بافته بسته می‌شود، و مردان با شلوار سفید و جلیقه‌های پوست گوسفند. از سفر بارتوک در سال 1907 به غیمش به بعد، گردآورندگان ترانه این روستاها را به‌مثابه بایگانی زنده مرثیه‌ها، بالادهای قرون وسطایی، نواهای عود کوبوز و موسیقی رقص ویولن و گاردون در گذرگاه کوهستانی، بررسی کرده‌اند. گردهمایی‌های ریسندگی زمستانی، که عاشقی بر سر پشم شکل می‌گرفت، تا حافظه زندگان ادامه یافت. مجاری در سال 1959 از مدارس دولتی کنار گذاشته شد و تنها در اوایل دهه 2000 به‌صورت کلاس‌های پس از مدرسه بازگشت، پس زبان بیش از کلاس‌ها در آشپزخانه‌ها و سرودهای کلیسایی باقی مانده است.