اروتیک برطاس‌ها

بورتاس‌ها مردمی در میانهٔ ولگا بودند که در متون مکتوب حدود چهار قرن، از سدهٔ نهم تا سدهٔ سیزدهم، دیده می‌شوند و سپس دیگر ظاهر نمی‌شوند. آنان در جنگل‌استپ میان خزرهای پایین‌دست رودخانه و بلغارهای بالادست ولگا زندگی می‌کردند، در منطقه‌ای که اکنون در مناطق پنزا، اولیانوفسک و ساراتف روسیه قرار دارد. هیچ‌کس نمی‌داند به چه زبانی سخن می‌گفتند. احتمالات عبارت‌اند از زبان‌های فینو-اوگری، که بیشتر آن را نیای زبان موکشا موردوین دانسته‌اند، یا یک زبان ترکی، یا یک زبان ایرانی که آلان‌های مهاجر به شمال برده بودند، و این بحث هرگز به نتیجه نرسیده است. آنچه از آنان باقی مانده نامی است، یک نوع پوست خز، پراکندگی چند گور، و یادداشت‌های جغرافی‌دانان مسلمانی که هرگز کاملاً درباره محل زندگی‌شان توافق نکردند.

آن جغرافی‌دانان، از جمله ابن رسته و اصطخری، مردمی را توصیف می‌کنند که پادشاه نداشتند. قدرت در دست ریش‌سفیدان هر سکونتگاه بود که به شکایت‌ها رسیدگی می‌کردند و از آنان فرمان برده می‌شد، چون کس دیگری نبود که از او فرمان برده شود. بورتاس‌ها در خانه‌های چوبی که در امتداد رودخانه پراکنده بودند زندگی می‌کردند، نه در شهرهای حصاردار، گاو و زنبور نگه می‌داشتند، کشاورزی می‌کردند و سوارکاری می‌کردند. آنان به سواره‌نظام خاقان خزر مدیون بودند که گفته می‌شد ده هزار سوار داشت، و خود نیز این سواره‌نظام را به حساب خودشان علیه بلغارها و پچنگ‌ها به کار می‌بردند، که تقریباً همیشه با آنان در ستیز بودند. دو آیین تدفین کنار هم وجود داشت: برخی بورتاس‌ها مردگان خود را می‌سوزاندند و برخی دیگر دفن می‌کردند، که یا نشانهٔ دو جمعیت زیر یک نام است یا نشانهٔ قومی که در میانهٔ تغییر عقیده‌اش دربارهٔ زندگی پس از مرگ است.

شهرت واقعی‌شان تجاری بود. پوست‌های روباه بورتاسی، به‌ویژه سیاه‌ها، کالایی تجملی در بغداد و فراتر از آن بودند، و قیمتشان چنان بالا بود که نام آن قوم به نام پوست تبدیل شد. این تجارت آنان را به مسیر ولگا پیوند داد که کالاهای شمالی را به جنوب و نقرهٔ اسلامی را به شمال می‌برد، و احتمالاً به همین دلیل بود که کسی در خلافت اصلاً زحمت نوشتن دربارهٔ آنان را به خود داد.

فتح مغولی در دههٔ 1230 بورتاس‌ها را در اردوی زرین ادغام کرد، جایی که این نام هنوز در منابع سدهٔ چهاردهم به شهری نسبت داده می‌شود و سپس برای همیشه خاموش می‌شود. این قوم جذب شد، نه محو. احتمالاً فرزندانشان میان موکشا موردوین‌ها، تاتارهای میشار و چوواش‌ها پراکنده‌اند، که هیچ‌یک نام کهن را به آینده منتقل نمی‌کنند. این نام در نقشه‌ها، در چند نام مکان روسی و در پوست خز باقی مانده است.