اروتیک باریبا

باریبا مردم بورگو هستند، منطقه‌ای از ساواناها و ارتفاعات جنگلی که در دو سوی مرز بنین و نیجریه گسترده است و برای قرن‌ها جهانی مستقل به شمار می‌رفت. بورگو هرگز مانند همسایگانش در امپراتوری‌های بزرگ منطقه ساحل ادغام نشد؛ مستقل ماند و حول مجموعه‌ای از پادشاهی‌ها (نیکی، کواندی، کاندی و پاراکو) سازمان یافت که مشروعیت خود را به قهرمانی بنیان‌گذار به نام کیسرا می‌رساندند که گفته می‌شود سواره از شرق به سوی غرب آمده است. چه کیسرا تاریخی باشد و چه اسطوره‌ای بنیادین، تخیل سیاسی‌ای که او پدید آورد واقعی است: طبقه حاکم باریبا خود را سوارکار و فاتح می‌داند، متمایز از لایه‌های کشاورز و صنعتگری که بر آن‌ها حکم می‌راند، و سلسله‌مراتب اجتماعی‌ای که از این خودانگاره برآمده، برای این منطقه به‌طور غیرمعمولی انعطاف‌ناپذیر است.

زبان آنان، باتونوم، در شاخه گور از خانواده نیجر-کنگو جای دارد، از دور با زبان موره و زبان‌های سنوفو خویشاوند است، اما با یوروبا، دندی یا فولفولده که در حاشیه‌های بورگو به آن‌ها سخن گفته می‌شود، متقابلاً قابل فهم نیست. بیشتر باریبا مسلمان‌اند و نسل‌هاست که چنین‌اند، اما اسلامِ رایج در نیکی و ریاست‌نشین‌های اطراف با نهادهای کهن‌تر همزیستی آسوده‌ای دارد: آیین‌های تحلیف رؤسا، سنت‌های نقاب‌پوشی، اعتبار نجبای جنگاور واسانگاری، و فالگیران و مدیحه‌سرایانی که به دربارهای سلطنتی وابسته‌اند. رعایت نماز جمعه و جشن سالانه گانی، که در آن سواران با جامه و نشان‌های کامل تشریفاتی برابر پادشاه نیکی رژه می‌روند، با هم در تعارض نیستند؛ این‌ها دو ساحت از یک زندگی عمومی‌اند.

اسب رشته‌ای است که از همه چیز می‌گذرد. بورگو درست در جنوب خط مگس تسه‌تسه قرار دارد، در حالی که بیشتر کمربند جنگلی غرب آفریقا چنین موقعیتی ندارد، و همین اتفاق بوم‌شناختی به باریبا سنت سواره‌نظامی بخشیده که در میان مردمان ساحلی کم‌نظیر است. اسب هنوز نشانه مرتبه است، هنوز محور اصلی گانی است، و هنوز حیوانی است که آمدن رئیس را اعلام می‌کند. در کنار این فرهنگ اشرافی، اکثریت عادی باریبا قرار دارد: کشاورزان یام و سورگوم، بافندگان، و آهنگرانی که کاست‌هایشان شجره‌نامه‌ها و ممنوعیت‌های خاص خود را دارند. دوقلوها در سنت، ورودی پرتنش به شمار می‌رفتند؛ واکنش قدیمی‌تر باریبا به زایش دوقلوها تحت فشار اسلام و دولت به‌طور چشمگیری ملایم شده، اما بخشی از دلیلی است که این گروه مورد مطالعه انسان‌شناسان قرار می‌گیرد. آنچه همه چیز را کنار هم نگه می‌دارد خود بورگو است: جایی که آن‌قدر در برابر جذب شدن مقاومت کرد که توانست پاسخ‌های خاص خود را به این پرسش‌ها نگه دارد که چه کسی حکومت می‌کند، چه کسی خدمت می‌کند و گذشته برای چیست.