اروتیک وایاندوت

وایاندوت‌ها بازمانده‌ی کنفدراسیون وندات هستند. در سال ۱۶۴۹ هودنوسانی‌ها وندات و همسایگان پتون‌شان را در آنچه امروز جنوب انتاریو نامیده می‌شود شکست دادند و بازماندگان پراکنده شدند. برخی به شرق و به سوی دیوارهای کبک گریختند، جایی که نسل‌هایشان هنوز در وندیک زندگی می‌کنند. دیگران به غرب، به میچیلیمکیناک رفتند، سپس در سال ۱۷۰۱ به پست تازه‌ی فرانسوی در دیترویت، و پس از آن به جنوب، به سرزمین اوهایو، جایی که نام وایاندوت (برگرفته از وندات، به معنای تقریبی جزیره‌نشینان) بر آن‌ها ماند. ویژگی تعیین‌کننده این است که در تمام این دوران، همچنان یک ملت باقی ماندند.

این زبان از خانواده‌ی ایروکوئی شمالی است، از خویشاوندان نزدیک زبان وندات و از خویشاوندان دورتر موهاوک و سنکا. آخرین گویشورانش به طور روان در قرن بیستم درگذشتند و کوشش‌های احیاگرانه در اوکلاهما و کبک آن را از روی ضبط‌های ماریوس باربو در سال ۱۹۱۱ و فرهنگ‌های عصر یسوعی‌ها بازسازی می‌کنند. جامعه مادرتبار است و در تیره‌هایی سازمان یافته (لاک‌پشت بزرگ، گوزن، خرس، گرگ، جوجه‌تیغی و دیگران) که ازدواج و رهبری را اداره می‌کردند. در سال‌های اوهایو، وایاندوت‌ها پدربزرگان شناخته‌شده‌ی شورای منطقه و نگهبانان آتش آن بودند، ارشدیتی که شاونی‌ها، دلاوری‌ها و اتاوایی‌ها با وجود اندک بودن شمارشان آن را پذیرفته بودند. طارهی در سال ۱۷۹۵ پیمان گرین‌ویل را امضا کرد و در سال ۱۸۱۲ قبیله را به سوی طرف آمریکایی نگه داشت، در حالی که گروه راندهد کنار تکومسه می‌جنگید.

دین طی قرن‌ها لایه‌لایه روی آن نشست. کاتولیسیسم یسوعی پیش از پراکندگی ریشه دواند و هنوز در وندیک دین اکثریت است. در اوهایو، جان استوارت، واعظ متدیست سیاه‌پوست آزاد، نخستین مأموریت متدیستی برای بومیان آمریکا را در آپر ساندوسکی در سال ۱۸۱۶ گشود و متدیسم به دین خاص وایاندوت‌ها بدل شد. زیر هر دو، تقویم آیینی کهن‌تری قرار دارد: جشن ذرت سبز، و یادبود جشن مردگان، بازدفن بزرگی که وندات با آن مردگانشان را در استخوان‌دان‌های مشترک گرد می‌آوردند.

آنان آخرین قبیله‌ای بودند که در سال ۱۸۴۳ از اوهایو به محل تلاقی رودخانه‌های کانزاس و میسوری کوچانده شدند، جایی که امروز شهر کانزاس‌سیتی قرار دارد. پیمان ۱۸۵۵ قبیله را به شهروندانی منفرد تبدیل کرد. کسانی که نپذیرفتند به قلمرو هندی‌ها رفتند و ملت وایاندوت اوکلاهما شدند. در سال ۱۹۰۹ لیدا کانلی که از فروش گورستان هورون هندی در کانزاس‌سیتی دفاع می‌کرد، نخستین زن بومی آمریکایی شد که پیش دادگاه عالی ایالات متحده بحث کرد، پس از آنکه گورستان را با تفنگ شکاری سنگربندی کرده بود. امروز چهار جامعه این نام را دارند: ملت وایاندوت در اوکلاهما، ملت وایاندوت کانزاس، وایاندوت آندردون روی رود دیترویت، و هورون-وندات در وندیک. در سال ۱۹۹۹ آنان کنفدراسیون وندات را بازسازی کردند، سه و نیم قرن پس از آنکه گفته می‌شد پایان یافته است.