اروتیک مونو

مونوها مردمی هستند که در دو سوی بخش میانی و جنوبی رشته‌کوه سیرا نوادا زندگی می‌کردند. در شرق این خط‌الراس، در اطراف دریاچه مونو و در امتداد دره اوئنز زندگی می‌کردند، در سرزمینی خشک زیر دیواری از گرانیت. در غرب، در تپه‌های پوشیده از بلوط و کاج بالای رودخانه‌های سن خواکین، کینگز و کاوییا ساکن شدند. آنچه این دو بخش را به هم پیوند می‌دهد یک زبان و عادتی دیرینه در عبور پیاده از کوه‌هاست. زبان مونو یکی از زبان‌های نومیک خانواده یوتو-آزتکی است و از نزدیک‌ترین خویشاوندان زبان پایوت شمالی به شمار می‌رود. در دامنه غربی، این زبان مانند جزیره‌ای است که زبان‌های بی‌ارتباط با آن، یعنی یوکوتس و میوک، آن را احاطه کرده‌اند. زبان‌شناسان مدت‌هاست این گوشه از شرق کالیفرنیا را نقطه آغاز احتمالی گسترش زبان‌های نومیک در سراسر حوضه بزرگ دانسته‌اند.

این نام معمولاً به واژه‌ای از زبان یوکوتس بازمی‌گردد و به تجارت اشاره دارد. در کنار دریاچه مونو، کوتزادیکاها شفیره‌های مگس آب‌شور را از کرانه جمع می‌کردند و آن‌ها را خشک کرده، به غذایی به نام کوتساوی تبدیل می‌کردند. آن را همراه با ابسیدین، نمک و دانه‌های کاج از گذرگاه‌های کوهستانی به سوی غرب می‌بردند و در مقابل، بلوط، مهره‌های صدفی و سبد می‌آوردند. در سوی غربی، زندگی بر محور میوه بلوط سیاه می‌گذشت. این میوه‌ها را در هاون‌هایی که در بستر سنگی کنده شده بودند و هنوز بر سطح گرانیت پراکنده‌اند می‌کوبیدند و با آب می‌شستند تا تلخی‌شان گرفته شود، سپس آرد می‌کردند. بافندگان غربی مونو از ماهرترین سبدبافان کالیفرنیا شدند. ریشه گیاه سِج، ریشه سرخس عقابی و درخت ارغوان را به شکل کاسه‌هایی با نقش‌های هندسی به هم می‌پیچند و هنوز هم بافندگان آن‌ها را می‌سازند.

در شرق کوهستان، گروه‌های دره اوئنز کانال‌هایی می‌کندند تا زمین‌های پوشیده از گیاهان دانه‌دار وحشی و غده‌های خوراکی را آبیاری کنند؛ نظام آبیاری‌ای که نقشه‌برداران آمریکایی آن را در دهه 1850s ثبت کردند. نام آنان برای این دره، بایواهوناذو، به معنای سرزمین آب جاری است. آن آب بعدها به سمت جنوب رفت. پس از افتتاح ترعه لس‌آنجلس در سال 1913، دره خشک شد و بخش بزرگی از زمین‌هایش به شهر واگذار شد. پیش از آن، هجوم جویندگان طلا و جنگ‌های 1850s و 1860s زندگی روستایی را در هر دو دامنه از هم گسست و در سال 1863 صدها تن از مردم دره اوئنز به سوی فورت تجون رانده شدند.

امروزه مونوها بیشتر در جامعه‌های قبیله‌ای کوچک زندگی می‌کنند. در دامنه غربی، این جامعه‌ها شامل رانچریاهای نورث‌فورک، بیگ ساندی و کلد اسپرینگز هستند و در شرق، قبایل پایوت در بیشاپ، بیگ پاین و دیگر شهرهای دره زندگی می‌کنند. بسیاری از آنان مسیحی‌اند و اغلب باورهای کهن‌تر را نیز حفظ کرده‌اند. گردهمایی‌هایی که حول رقص، پخت بلوط و سبدبافی شکل می‌گیرند، این آیین‌ها را در انظار عمومی زنده نگه می‌دارند. زبان مونو اکنون شمار اندکی گویشور روان دارد و برنامه‌های زبانی جامعه‌محور در تلاش برای تغییر این وضعیت‌اند.