اروتیک آکولواها

آکولوا مردمی ناهوا در شرق دره مکزیک بودند که حدود سال ۱۲۰۰ به‌عنوان مهاجران چیچیمک به آنجا آمدند، از شهر تکسکوکو فرمانروایی می‌کردند و تا قرن پانزدهم یکی از سه قدرت اتحاد سه‌گانه آزتک به شمار می‌رفتند. هویت آنان زیر فرمانروایی اسپانیا در جمعیت گسترده‌تر ناهوا و متیسوی ایالت مکزیک حل شد و امروز نسل‌هایشان از همین جمعیت‌اند. تاریخ‌های خودشان می‌گویند که آنان به رهبری شولوتل آمدند و زبانی غیر از ناهواتل داشتند، و اینکه فرمانروای بعدی، تچوتلالاتزین، ناهواتل را زبان دربار خود کرد. زمانی که اهمیت یافتند، کاملاً ناهوا شده بودند: به همان زبان اوتو-آزتکی سخن می‌گفتند که مکزیکا در آن سوی دریاچه، همان خدایان، همان تقویم و همان سیاست آلتپتل و تلاتوانی را داشتند. آنچه ایشان را متمایز می‌کرد، شهرت‌شان بود. آکولواکان مجموعه‌ای از شهرها بود، شامل تکسکوکو، هوئکسوتلا، کوآتلینچان و همسایگانشان، و پس از آنکه اتحاد سال ۱۴۲۸ تپانک‌های آسکاپوتسالکو را شکست، تکسکوکو خراج امپراتوری را با تنوچتیتلان قسمت می‌کرد. مکزیکا ارتش‌ها را تأمین می‌کردند، و تکسکوکو تصویر شریک فرهیخته را پرورش داد: بایگانی، دادگاه حقوقی و مکتب شاعران.

بخش بزرگی از آن تصویر بر دوش یک مرد است، نزاوالکویوتل، که چهار دهه بر تکسکوکو فرمان راند تا آنکه در سال ۱۴۷۲ پس از جوانی‌ای که در تبعید گذشت درگذشت. او شاعری به یاد آورده می‌شود که سطرهایش درباره مرگ و ناپایداری هنوز در مکزیک نقل می‌شوند، مهندسی که سد عبوری دریاچه تکسکوکو را که آب شور را از آب شیرین جدا نگه می‌داشت و قنات تغذیه‌کننده تنوچتیتلان به او نسبت داده می‌شود، و قانون‌گذاری که به گفته تاریخ‌نگاران قانونش حتی پسر خودش را نبخشید. باغی که او بر تپه تتسکوتسینکو ساخت، با حمام‌هایی که در سنگ زنده تراشیده شده و کانال‌هایی که در شیب دامنه جاری‌اند، هنوز بالای شهر امروزی پابرجاست. نویسندگان بعدی تکسکوکو، به‌ویژه نوه‌اش فرناندو د آلوا ایشتلیلشوچیتل، فراتر رفتند و معبدی برای خداوند نزدیک و نزدیک‌تر را به او نسبت دادند که بت نداشت و خون نمی‌گرفت. مورخان این را تفسیری مسیحی و استعماری می‌خوانند، اما این نکته معنادار است که تکسکوکو شهری بود که حافظه‌اش می‌توانست چنین ادعایی را در خود نگه دارد. آکولوا همچنین برخی از بهترین تاریخ‌های تصویری دره را به جا گذاشتند، از جمله کدکس شولوتل، نقشه کیناتسین و نقشه تلوتسین. پایان کار سریع رسید. نزاع جانشینی پس از مرگ نزاهوالپیلی در سال ۱۵۱۵ خاندان حاکم را دو پاره کرد، و یکی از مدعیان، ایشتلیلشوچیتل، به کورتس پیوست. تکسکوکو به پایگاه اسپانیایی بدل شد که در سال ۱۵۲۱ کشتی‌های بریگانتین محاصره تنوچتیتلان در آنجا گردآوری شدند. نام آکولوا در مقولهٔ کلی ناهوا محو شد، اما شهر، تپه و شعرها باقی ماندند.