اروتیک ویچیتا

برای بیشتر مردم، ویچیتا به شهری در ایالت کانزاس یا رشته‌کوهی در ایالت اوکلاهوما اشاره دارد. هر دو نام از مردمی گرفته شده‌اند که مدت‌ها پیش از پیدایش هر یک از این دو مکان، در دشت‌های جنوبی کشاورزی می‌کردند. ویچیتا کنفدراسیونی از دسته‌های خویشاوند است که به زبان‌های کدوایی سخن می‌گویند. امروز دولت فدرال ایالات متحده آنان را با نام قبایل ویچیتا و قبایل وابسته به رسمیت می‌شناسد و مقر اصلی‌شان نزدیک آنادارکو در ایالت اوکلاهوما قرار دارد. نام خودِ آنان، کیتیکیتیش، معمولاً به «چشمان راکون» ترجمه می‌شود. این نام به خطوط خال‌کوبی‌شده‌ای اشاره دارد که مردان زمانی دور چشمانشان داشتند. تاجران فرانسوی آنان را پانیس پیکه، یعنی پاونی‌های خال‌کوبی‌شده، می‌نامیدند و خال‌کوبی صورت زمانی نشانه هویت ویچیتا برای مردان و زنان به یک اندازه بود.

ویچیتاها مردمی روستانشین بودند. آنان در زمین‌های کنار رودخانه‌ها ذرت، لوبیا، کدو و توتون می‌کاشتند و در خانه‌های بلند و گنبدی‌شکلی زندگی می‌کردند که با پوشش علفی روی چارچوبی از تیرهای چوبی ساخته می‌شد. بخشی از هر سال، روستاها را ترک می‌کردند تا گاومیش کوهاندار (بیسون) شکار کنند. در سال 1541 سفر اکتشافی کورونادو در جستجوی طلا به مرکز کانزاس رسید. آنچه یافت همین شهرک‌های خانه‌علفی بود که اسپانیایی‌ها آن‌ها را کیویرا نامیدند. در دو قرن بعد، یورش‌های اوساژها و کشش تجارت با فرانسویان، دسته‌ها را به سوی جنوب و رود رد کشاند. در سال 1759 نیرویی اسپانیایی به شهر مستحکمی از تائوویاها در آنجا لشکر کشید تا مردمش را مجازات کند، اما عقب رانده شد. سده نوزدهم سخت‌تر بود و همه‌گیری بیماری‌ها، از دست رفتن زمین‌ها و تبعید به کانزاس در جریان جنگ داخلی را با خود آورد. اردوگاه‌های پناهندگی آنان نزدیک دهانه رود لیتل آرکانزاس برپا بود، در زمینی که بعدها به شهر ویچیتا تبدیل شد. پس از بازگشت به قلمرو سرخ‌پوستی، آنان با همسایگان کادو و دلاور در یک قرارگاه مشترک زندگی کردند تا اینکه تقسیم زمین‌ها به قطعات فردی در آغاز سده بیستم آن را از هم پاشید.

زبان ویچیتا به شاخه شمالی خانواده کدوایی تعلق دارد. از این رو به زبان‌های پاونی و آریکارا نزدیک‌تر است تا به کادو، هرچند کادو روی نقشه همسایه نزدیک‌تر آن است. زبان کیچای، زبان یکی از دسته‌های وابسته، نسل‌هاست که به آن سخن گفته نمی‌شود. آخرین گوینده روان زبان ویچیتا که آن را به‌عنوان زبان نخست آموخته بود، در سال 2016 درگذشت. این قبیله با ضبط‌های صوتی، کار واژه‌نامه‌نویسی با همکاری زبان‌شناسان و کلاس‌های آموزشی برای اعضا، این زبان را زنده نگه می‌دارد. مسیحیت بخشی از زندگی روزمره اجتماع است و رقص‌ها و گردهمایی‌های قبیله‌ای تقویم ویژه خود را دارند. شاخص‌ترین گردهمایی، دیدار سالانه ویچیتاها و پاونی‌هاست. میزبانی به نوبت میان دو ملت جابه‌جا می‌شود و هر دیدار، پیوند خویشاوندی‌ای را تجدید می‌کند که آنان آن را به ریشه‌های کدوایی مشترک خود بازمی‌گردانند.