اروتیک پایوت‌های شمالی

پایوت‌های شمالی خود را Numu می‌نامند که به معنای «مردم» است، و در بیشتر تاریخشان نه به‌عنوان یک ملت واحد، بلکه در قالب دسته‌هایی سازمان می‌یافتند که نامشان از غذایی گرفته می‌شد که پایهٔ زندگی در پهنهٔ سرزمینشان بود. قوم کویوییدوکادو در کنار دریاچهٔ پیرامید «خورندگان ماهی cui-ui» بودند، نامی که از نوعی ماهی مکنده و کف‌زی گرفته شده بود که در هیچ جای دیگر روی زمین تخم‌ریزی نمی‌کند. قوم واداتیکا که پیرامون شهر برنز در ایالت اورگان زندگی می‌کردند، نام خود را از دانه‌های وادا گرفته بودند. خورندگان مارموت، خورندگان قزل‌آلا، خورندگان لویی: نام، فصل و مکان را به تو می‌گفت. این شیوه‌ای دقیق برای توصیف میهنی از بیابان‌های مرتفع است، یعنی حوضهٔ بزرگ غربی در ایالت نوادا، جنوب شرقی اورگان، شمال شرقی کالیفرنیا و گوشه‌ای از ایالت آیداهو، جایی که دره‌های پوشیده از درمنه میان رشته‌کوه‌های شمالی‌جنوبی امتداد دارند و آب به‌جای رسیدن به دریا، به سوی درون جاری می‌شود و به دریاچه یا باتلاقی می‌ریزد. زبان آنان نومیک غربی است که شاخه‌ای از خانوادهٔ یوتو-آزتکی به شمار می‌رود و با زبان مونو در درهٔ اوئنز خویشاوندی نزدیک‌تری دارد تا با زبان پایوت جنوبی؛ برچسب مشترک انگلیسی بیش از آنچه آشکار می‌کند، پنهان می‌سازد. بانوک که در ایالت آیداهو به آن سخن می‌گویند، گویشی از همین زبان است.

دو تا از پرپیامدترین جنبش‌های مذهبی غرب آمریکا از این‌جا آغاز شدند: رقص ارواح وودزیووب در سال 1870 و، دو دهه بعد، رقص ارواح ووووکا که هیئت‌هایی از دشت‌های بزرگ آن را از درهٔ میسون به بیرون بردند و در برفِ واندد نی به پایان رسید، مکانی که هیچ پایوت شمالی‌ای هرگز آن را ندید. بقیهٔ قرن نیز همان‌گونه پیش رفت که در جاهای دیگر: جنگ دریاچهٔ پیرامید در سال 1860، جنگ بانوک در سال 1878، و در زمستانی که پس از آن آمد، راهپیمایی اجباری صدها نفر از فراز کوه‌ها به قرارگاه سرخپوستی یاکاما در ایالت واشنگتن، که در آن بسیاری جان باختند و بسیاری بعدها پیاده از آن‌جا به خانه بازگشتند. سارا وینیموکا نخستین زندگی‌نامهٔ خودنوشت به قلم یک زن بومی آمریکایی را تا حدی برای شناساندن آن راهپیمایی منتشر کرد. نزاع‌ها از آن زمان بر سر آب بوده است: سد زدن رودخانهٔ تراکی برای آبیاری در سال 1905 دریاچهٔ وینیموکا را خالی کرد و سطح دریاچهٔ پیرامید را چنان پایین آورد که ماهی cui-ui را تهدید کرد، و قبیلهٔ پایوت دریاچهٔ پیرامید دهه‌ها در دادگاه‌های فدرال بر سر این رودخانه دعوا کرده و احکامی به دست آورده که قبایل دیگر هنوز به آن‌ها استناد می‌کنند. امروز مردم در قرارگاه‌های سرخپوستی و کلونی‌های شهری خاص نوادا پراکنده‌اند، قطعه‌زمین‌های کوچکی درون شهرهایی مانند رنو، فالون و لاولاک. شمار گویشوران روان به صدها نفر می‌رسد که بیشترشان سالمندان‌اند، وضعیتی که برنامه‌های زبانی قبیله آن را وضعیت اضطراری می‌دانند، که به‌راستی هم هست.