اروتیک وی

ویاها مردمی الگونکین بودند که در سراسر قرن هجدهم درهٔ میانیِ رود وَبَش را در غرب‌مرکزی ایالت ایندیانای امروزی در اختیار داشتند، پیش از آنکه معاهده‌ها و کوچ اجباری آنان را به غرب، به میسوری، کانزاس و سرانجام اوکلاهما ببرد، جایی که نوادگانشان شهروند قبیلهٔ هندی‌های پیوریای اوکلاهما هستند. نام خودشان، Waayaahtanwa، معمولاً به «مردم گرداب» ترجمه می‌شود و فرانسوی‌ها آن را اویاتنون نوشتند. آنان به گویشی از زبان میامی-ایلینوی سخن می‌گفتند که به میامیِ اصلی چنان نزدیک بود که بیگانگان اغلب آنان را شاخه‌ای از میامی به حساب می‌آوردند. با این حال، رؤسای خود را حفظ کردند، معاهده‌های خود را امضا کردند و مقامات فرانسوی، بریتانیایی و آمریکایی همگی با آنان به‌عنوان ملتی قائم به خود رفتار می‌کردند. مانند خویشاوندانشان، ذرت، لوبیا و کدو را در اطراف روستاهای تابستانی می‌کاشتند و در ماه‌های سرد به اردوگاه‌های شکار پراکنده می‌شدند. در سال 1717 فرانسوی‌ها در کنار شهرک‌هایشان، نزدیک لافایت امروزی، دژ اویاتنون را ساختند. این نخستین پایگاه مستحکم اروپایی در سرزمینی بود که بعدها ایندیانا شد، و به چهارراه تجارت خز تبدیل شد که روستاهای کیکاپو و ماسکوتن در نزدیکی آن بودند. وقتی جنگ پونتیاک در سال 1763 به وَبَش رسید، جنگاوران محلی پادگان کوچک بریتانیایی را بدون خونریزی اسیر کردند.

دورهٔ آمریکایی بسیار خشن‌تر بود. در سال 1791 داوطلبان کنتاکی به فرماندهی چارلز اسکات و سپس جیمز ویلکینسون شهرک‌های ویاها را سوزاندند و ذرت ایستاده‌شان را قطع کردند، و پس از آن رشته‌ای از واگذاری زمین‌ها آمد. معاهده‌های 1809 و 1818 بیشتر زمین‌های آنان در ایندیانا را از دستشان گرفت. ظرف یک نسل، بیشتر ویاها از رود می‌سی‌سی‌پی گذشته بودند، نخست به میسوری و سپس به منطقه‌ای اختصاصی در شرق کانزاس، جایی که جویبار ویا هنوز نامشان را بر خود دارد. بیماری و جابه‌جایی‌های مکرر شمارشان را به‌شدت کاهش داد. در سال 1854 به پیانکاشا، پیوریا و کاسکاسکیا، که آنان نیز به زبان میامی-ایلینوی سخن می‌گفتند، پیوستند و قبیلهٔ متحد واحدی را تشکیل دادند که در اواخر دههٔ 1860 به قلمرو هندی‌ها نقل مکان کرد. آن ملت ادغام‌شده لغو رسمیت فدرال در دههٔ 1950 را پشت سر گذاشت و در سال 1978 شناسایی‌اش را بازیافت. ویاها دیگر به‌عنوان ملتی جدا وجود ندارند، اما به‌عنوان یک خط نسب ناپدید نشده‌اند: شهروندان پیوریا هنوز نیای ویایی خود را پی می‌گیرند. تا دههٔ 1960 هیچ گویندهٔ روان زبان میامی-ایلینوی باقی نمانده بود، اما برنامه‌های زبان میامی و پیوریا از روی اسناد قدیمی دوباره آن را آموزش می‌دهند. نزدیک لافایت این نام هنوز بر یک بخش شهری و یک جویبار نهاده شده است، و یک نسخهٔ بازسازی‌شدهٔ برج دیدبانی چوبی نزدیک محل دژ اصلی هر پاییز میزبان جشن «ماه شکارچیان» است.