اروتیک وای

وای مردمی از ماندهٔ غربی هستند که در مناطق مرزی ساحلی لیبریا و سیرالئون زندگی می‌کنند و بیشترشان در حوالی کیپ ماونت متمرکزند. آنان به زبان وای سخن می‌گویند که زبانی ماندهای از خانوادهٔ Niger-Congo است. وای‌ها بیش از هر چیز به نظام نوشتاری بومی خود شهرت دارند: در اوایل قرن نوزدهم، مومولو دوالو بوکله و همکارانش خط هجایی وای را ابداع کردند که از معدود خط‌هایی است که در آفریقا بدون الگوی مستقیم بیرونی ساخته شده و امروز نیز آموزش داده و به کار برده می‌شود.

جامعه و معیشت

وای‌ها از راه کشت برنج، ماهیگیری و تجارت امرار معاش می‌کنند و از موقعیت خود در مسیرهای ساحلی و رودخانه‌ای تاریخاً سود برده‌اند. ساختار اجتماعی در مناصب عمومی پدرتبار است، اما انجمن‌های نیرومند آیین‌های تشرف شکل‌دهندهٔ آن هستند. انجمن Poro ویژهٔ مردان و انجمن Sande (Bondo) ویژهٔ زنان، آموزش، تعلیم و بخش عمدهٔ زندگی آیینی را برعهده دارند و مهارت‌ها و جایگاه بزرگسالی را اعطا می‌کنند. اسلام نسل‌هاست که در میان وای‌ها حضور دارد و با این نهادهای کهن و با مسیحیت همزیستی می‌کند.

خط و فرهنگ

خط هجایی وای که در آن نمادها به جای آواهای منفرد، نشانگر هجاها هستند، در مکاتبات، ثبت‌ها و متون دینی و شخصی به کار رفته و همچنان منبع غرور فرهنگی نیرومندی است. ماندگاری آن در نزدیک به دو قرن، آن را یکی از موفق‌ترین خط‌های بومی آفریقا کرده است. این خط در کنار سنت‌های شفاهی، موسیقی و صنایع دستی منطقه قرار دارد.

ظاهر و زیورآلات

بسیاری از وای‌ها به شیوهٔ مسلمانان لباس می‌پوشند؛ مردان با ردای گلدوزی‌شده و کلاه، و زنان با پارچه‌های چاپی پیچیده، روسری و زیورآلات طلا، از جمله گوشواره‌ها و النگوهای طلا و منجوق. موها بافته یا پوشیده می‌شود. در انجمن Sande، نوآموزان با پوشش بدن از گل سفید و لباس الیافی مرتبط بودند و نقاب کلهٔ سیاه و صاف Sowei هنری شناخته‌شده است که زنان ارشد بر سر می‌گذارند. زنان مسن ممکن است زخم‌نگاری ظریفی بر گونه داشته باشند.