اروتیک آکو

آکو جامعهٔ کریولِ گامبیا هستند، مردمی که تاریخ آنان را گرد آورده است نه اینکه از یک سرزمین مادری واحد به ارث برده باشند. نیاکان آنان آفریقایی‌هایی بودند که گشتی‌های نیروی دریایی بریتانیا ایشان را از کشتی‌های برده‌داری رهانده و در فری‌تاون پیاده کرده بودند. خانواده‌های مستقر کریوِ سیرالئون و شماری از مستوطنان آفریقایی-کارائیبی به آنان پیوستند و در طول قرن نوزدهم در امتداد ساحل به پاسگاه بریتانیایی باتِرست، که امروز بانجول نام دارد، کوچ کردند. آنچه آنان را به هم پیوند داد تجربهٔ مشترک بود: آزادی، آموزش مدرسه‌های مبلغان، نام خانوادگی انگلیسی و زبانی کریولی که در فری‌تاون شکل گرفت. حتی نام آنان یادگاری از آن گذشته است. مُحرَّرانِ یوروبا در سیرالئون سلام‌هایشان را با e ku آغاز می‌کردند و همسایگان این سلام را به برچسبی بدل کردند. گفتارشان که آکو یا کریوی گامبیایی نامیده می‌شود، زبانی کریولی بر پایهٔ انگلیسی است که چنان به کریوی سیرالئون نزدیک است که گویشوران این دو زبان به آسانی یکدیگر را دنبال می‌کنند. در بانجول این زبان در کنار ولوف، زبان روزمرهٔ شهر، و انگلیسی، زبان دولت و مدرسه، قرار دارد و بیشتر آکوها بی‌هیچ تأملی میان هر سه زبان جابه‌جا می‌شوند.

بیشتر آکوها مسیحی‌اند، عمدتاً انگلیکن و متودیست، و کلیسا برای نسل‌ها زندگی اجتماعی را شکل داده است، از مدرسه‌های مبلغان تا گروه‌های سرود و جایگاه اجتماعی خانواده‌های قدیمی بانجول. شاخهٔ مسلمانی به نام آکوهای مرابطون از مُحرَّرانِ مسلمان، که بسیاری از آنان یوروبا بودند، سرچشمه می‌گیرد و زبان کریو و پیوندهای خانوادگی را درون اسلام حفظ می‌کند. برخی آداب که از فری‌تاون آورده شده در هر دو سو باقی مانده‌اند، از جمله آوجوه، جشنی که برای گرامی داشت نیاکان برگزار می‌شود. در دوران حکومت بریتانیا، آکوها کارمندان، معلمان، وکلا و بازرگانان مستعمره بودند و با آنکه شمارشان اندک بود، جایگاهی در زندگی عمومی داشتند که بسیار فراتر از اندازهٔ جمعیتی‌شان بود. استقلال در سال 1965 وزن سیاسی را به اکثریت روستایی قلمرو تحت‌الحمایهٔ پیشین منتقل کرد. آکوها که در بانجول و شهرهای نزدیک کومبو متمرکز بودند، بخش بزرگی از برجستگی سیاسی خود را از دست دادند، اما در حرفه‌ها و خدمات کشوری جایگاه خود را حفظ کردند. مهاجرت به بریتانیا و ایالات متحده خانواده‌های قدیمی را کم‌شمار کرده و ازدواج با ولوف و دیگر همسایگان مرزهای جامعه را نرم‌تر کرده است. با این حال، یک عبارت کریو سر سفره، یک نیمکت خانوادگی در کلیسا یا یک نام خانوادگی روی تابلوی مغازه معمولاً برای شناختن آکو بودنِ یک ساکن بانجول کافی است.