اروتیک تدیم

تدیم‌ها مردم بخش شمالی تپه‌های چین هستند که گویششان به زبان مشترک همسایگانشان تبدیل شد. شهر آنها بر یک خط‌الراس بلند در شمال ایالت چین میانمار واقع است، بالای رود مانیپور و نزدیک مرز هند. تدیم به شاخه شمالی کوکی-چین در خانواده تبتی-برمایی تعلق دارد: خواهر دوقلوی نزدیک پایت در آن سوی مرز در مانیپور، و خویشاوند دورتر میزو، فالام و هاکا. اجتماع‌های همسایه سیزانگ، تیزانگ، سایزانگ، دیم، خوانو و زو هر یک گویش روستایی خاص خود را حفظ کرده‌اند، اما تدیم زبانی است که در کلیسا، چاپ و بازار به کار می‌رود. بیشتر گویشوران خود را زومی می‌نامند و چین را برچسبی بورمایی می‌دانند که از بیرون بر آنان نهاده شده است.

این گستره تاریخی دارد. در قرن نوزدهم، رؤسای سوکته، به‌ویژه Kam Hau، شبکه‌ای از باج‌گیری را از تدیم در سراسر تپه‌های اطراف اداره می‌کردند، و همان گویش کامهائو بود که مبلغ آمریکایی فرقه باپتیست، J. H. Cope، برای الفبای لاتین، کتاب‌های آموزشی و عهد جدید برگزید. بریتانیایی‌ها حدود سال ۱۸۹۰ با زور بر تپه‌ها مسلط شدند، در برابر مقاومت سرسختانه سیزانگ و سوکته. در سال ۱۹۴۴ جنگ به این منطقه رسید: Tiddim Road که از ایمفال به پایین می‌آمد یکی از سخت‌ترین نبردگاه‌های آن لشکرکشی بود، و املای قدیمی نام شهر بیشتر در تاریخ‌های نظامی باقی مانده است.

دین اینجا فصلی بومی دارد. Pau Cin Hau، مردی اهل تدیم که در سال ۱۸۵۹ به دنیا آمد، علیه قربانی‌های ویرانگر حیوانی که به داوی تقدیم می‌شد موعظه کرد؛ ارواحی که بیماری‌ها به گردنشان انداخته می‌شد؛ و پرستش یک خدا، Pasian، را آموخت. جنبش او، Laipian، با خطی آمد که او می‌گفت در رؤیا بر او وحی شده، و اکنون در Unicode رمزگذاری شده است. چند پیرو باقی مانده‌اند. تقریباً همه دیگران مسیحی‌اند، به‌ویژه باپتیست، و در کنار آنها جماعت‌های کاتولیک، Assemblies of God و ادونتیست نیز هستند؛ و تقویم کلیسایی زندگی روستاها را همان‌قدر محکم سامان می‌دهد که روزگاری چرخه کشاورزی سامان می‌داد. خوادو، جشن برداشت محصول پاییزی که زمانی آیینی برای پاک کردن روستا از ارواح بد بود، اکنون به‌عنوان سپاس‌گزاری و بازگشت به خانه برگزار می‌شود.

شیب‌ها تند و زمین‌های شالیزاری کم است، بنابراین مردم ذرت، ارزن و برنج کوهستانی می‌کارند و نسل‌ها برای کسب درآمد مهاجرت کرده‌اند. کالای، در دره پایین، جمعیت بزرگی از گویشوران تدیم را در خود دارد، و همچنین یانگون، لامکا در مانیپور و ایالت میزورام. اسکان دوباره پناهندگان جامعه‌هایی در مالزی، استرالیا و ایالات متحده ایجاد کرد، که در آن تالسا، اوکلاهما، بزرگ‌ترین را دارد. درگیری‌ها در ایالت چین از زمان کودتای ۲۰۲۱ خانواده‌های بیشتری را از مرز عبور داده است، و آنچه امروز تدیم‌ها را کنار هم نگه می‌دارد بیشتر از راه کلیساها، حواله‌های مالی و صفحه‌های گوشی می‌گذرد تا از طریق یک خط‌الراس واحد.